"Niesiemy pomoc - dajemy zdrowie"

Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w Legnicy przy ul. Iwaszkiewicza 5, tel./fax. 76 72 11 000

Dieta w dnie moczanowej

 

  DIETA  W  DNIE  MOCZANOWEJ  ( Podagra, skaza mocznowa)

 

Celem leczenia dietetycznego jest trwałe obniżenie stężenia kwasu moczowego do wartości około  5, 5 mg %.
Przy stężeniu  kwasu moczowego w zakresie 8, 5 -  9, 0 mg % nie powinny  wystąpić objawy ostre dny i wystarczające jest stosowanie diety.

Dieta w dnie moczanowej musi dostarczać odpowiednie ilości wszystkich niezbędnych składników pokarmowych – czyli powinna być odpowiednio zbilansowana.
Główną zasadą leczenia dietetycznego dny moczanowej jest ograniczenie podaży związków purynowych z zewnątrz - tj. z pokarmem (puryny są to związki zasadowe zawarte w większej ilości niektórych pokarmów). Należy jednak zdawać sobie sprawę z faktu, że większość kwasu moczowego powstaje w wyniku przemian endogennych.
Istnieją wykazy produktów żywnościowych, określających  w zwyczajowej porcji zawartość puryn. Zawartość ta przeliczana jest na ilość wytwarzanego kwasu moczowego .


Wyróżnia się produkty , z których powstaje:
1. < 50 mg,
2. 50 – 100 mg,
3. > 100 mg
      kwasu moczowego w zwyczajowej porcji.

 

Grupa I < 50 mg kwasu moczowego z 1 porcji:
mleko  15 mg  / 200 ml,
serek wiejski  - ziarnisty – 5 mg / 50 g,
ser żółty , topiony, pleśniowy – ok 3mg / 30 g, ( nie zaleca się spożycia przy wysokim  wskaźniku cholesterolu).
mięso od szynki gotowane – 40 mg / 30 g,
wędliny parzone nie wędzone – wysokiego gatunku – 30 mg /30 g,
kajzerka – 10 mg / 50 g,
chleb pszenno żytni – 7 mg / 50 g,
makaron- 25 mg / 60 g,
cebula – 25 mg / 200 g,
buraki 40 mg / 200 g,
marchew 35 mg / 200g,
pomidor – 20 mg / 200 g,
ogórki – 15 mg / 200 g,
ziemniaki 40 mg / 250 g,
jabłka – 20 mg / 150g,
kiwi – 30 mg / 150 g,
pomarańcz  - 30 mg / 150g,
truskawki – 30 mg / 150 g,
wiśnie – 30 mg / 150g,
winogrona  - 40 mg / 150 g,
orzechy laskowe – 10 mg / 30 g,
kapusta biała  - 45 mg / 200g

 

II grupa  50 – 100 mg kwasu moczowego z porcji:
parówki wysoko gatunkowe z małą ilością tłuszczu – 80 mg / 100 g,
wołowina mięso  - 90 mg / 100 g,
flądra - 90 mg / 100g,
lin – 80 mg / 100g,
dynia- 90 mg / 200 g,
fasolka szparagowa – 75 mg / 200 g,
kapusta włoska – 75 mg / 200 g,
kapusta czerwona – 65 mg / 200 g,
fasola biała – 95 mg / 75 g,
soczewica – 95 mg / 75 g,
groch – 70 mg / 75 g,
banany 85 mg / 150 g,
melon 50 mg / 150 g.

 

Grupa III > 100 mg kwasu moczowego z porcji:
sardynka 350 mg / 100 g,
pstrąg – 300 mg / 100 g,
łosoś – 170 mg / 100 g,
karp – 160 mg / 100 g,
sola – 130 mg / 100 g,
dorsz – 110 mg / 100 g,
śledź – 200 mg / 100 g,
szprot wędzony – 800 mg / 100 g,
mięso wieprzowe – 150 mg / 100 g,
kurczak 110 – 175 mg / 100g,
wątroba, nerki, płucka – podroby – 515 – 555 mg / 100g,
brokuły – 160 mg / 200 g,
papryka – 150 mg / 200g,
por  - 150 mg / 200 g,
brukselka – 140 mg / 200g,
szpinak  115 mg / 200g.

 

Produkty z grupy III są zdecydowanie przeciwwskazane w diecie chorego na dnę. Produkty z Grupy II mogą być spożywane w ograniczonej ilości ( poza okresami zaostrzeń ), natomiast grupa I to produkty ubogopurynowe, zalecane w żywieniu w tej jednostce chorobowej.
Dieta niskopurynowa  powinna zawierać poniżej 300 mg kwasu moczowego.
Przy ataku dny lub znacznej hiperurykemii zaleca się ograniczenie nawet do 120 mg, co może być technicznie trudne i wiąże się z całkowitym oparciem diety na produktach z grupy I. Restrykcje w spożyciu puryn  mogą prowadzić do spadku stężenia kwasu moczowego w osoczu nawet o 20 %, jest to więc działanie istotne z punktu widzenia leczenia. Optymalna dieta oparta powinna być na produktach mlecznych, jajach, warzywach.

Niektóre placówki medyczne zalecają wraz z leczeniem farmakologicznym i dietetycznym , leczenie niekonwencjonalne np. spożywanie wyciągów z owoców wiśni, soku  z wiśni oraz borówki czarnej  w ilości 125 ml dziennie . Wskazane również jest  picie herbatki z pokrzywy , która pomaga pozbyć się nadmiaru kwasu moczowego oraz kompresy z naparu  pokrzywy – przynoszące ulgę chorym stawom.

Do produktów nie zawierających lub zawierających małe ilości  puryn należą :  dżemy, cukier, miód, ser, mleko, ryż, owoce ( produkty te nie wskazane są dla chorych na cukrzycę ).

 

Produkty dozwolone to :
pieczywo- pszenne, żytnie i razowe,
mąka – pszenna, żytnia, ziemniaczana, pytlowa, razowa,
makarony – wszystkie gatunki,
kasze – wszystkie rodzaje,
mleko ,
sery chude, twarogowe,
jaja całe, białko, żółtko,
mięso w ograniczonych ilościach – baranina chude mięso, kurczak bez skóry - filet, królik,
ryby - sandacz,  tuńczyk , halibut w ograniczonych ilościach dorsz, karp,
masło i śmietana w ograniczonych ilościach,
ziemniaki – gotowane,
warzywa – kalafior, pomidory, chrzan, marchew, koperek, sałata, szczypiorek, zielona pietruszka, cebula, ogórki, rzodkiewka, kalarepa, korzeń pietruszki , seler, buraki,
owoce  - jagodowe, cytrusowe, jabłka, śliwki, gruszki, morele, brzoskwinie, winogrona, wiśnie,
cukier i słodycze – cukier, miód, dżemy, marmolady, konfitury,
przyprawy : koperek, pietruszka, szczypiorek, kwasek cytrynowy, sok z cytryny, majeranek, cynamon,
używki ; w ograniczonych ilościach słaba herbata.

 

Produkty zabronione :
sery – tłuste,
mięso – tłuste, wątroba, nerki, płucka, mózg,serce, kury, gęś, karkówka, boczek,
ryby – sardynki, szproty, śledź, makrela, wszystkie wędzone i konserwowe, anchois, owoce morza,
zboża – gryka, kiełki pszenne,
warzyw – soja, fasola biała, groch, szpinak, brukselka, szparagi
owce – suszone morele,
używki – mocna czarna herbata , kawa, kakao, czekolada, wszystkie rodzaje alkoholu,
inne – nasiona słonecznika, drożdże piwne i piekarskie, ciasto francuskie, ciastka kremowe
tłuszcze – smalec, słonina, boczek


Z diety należy wykluczyć : podroby, groch, fasolę, soczewicę ,szpinak, szczaw, grzyby, szproty, śledzie, sardynki, wędliny  wędzone i konserwowe,  zupy i sosy na wywarach mięsnych, galarety, galantyny, ikra. Zabronione jest spożywanie kawy, czarnej herbaty, kakao i alkoholu , który nasila endogenną produkcję puryn.

W okresie napadowym wskazana jest dieta bezmięsna najkorzystniej zastosować dietę płynną (kleikowo – owocową).

Jadłospisy powinny być urozmaicone, stosowane produkty świeże i najlepszej jakości, potrawy lekkostrawne.
Zgodnie z zasadami racjonalnego żywienia , optymalne byłoby spożywanie 5 posiłków dziennie. Minimum to 3 posiłki . Ostatni  posiłek należy spożyć 3 – 4 godzin przed snem ( w nocy zwiększa się retencja kwasu moczowego ) .
Zaleca się odpowiednie nawadnianie organizmu około 3 litrów płynów (herbata zielona, woda, soki rozprowadzane wodą, napary ziołowe ), napoje powinny być rozłożone równomiernie przez cały dzień.
Utrzymanie ph moczu w granicach  6,5  - 7,0 zmniejsza krystalizację kwasu moczowego w nerkach

( o ponad 90 % ) .
Wskazane jest aby potrawy były gotowane w wodzie i na parze, co sprzyja wypłukiwaniu puryn zawartych w tych produktach do wywaru.
Głodówki w leczeniu dny są zabronione- wiążą się z ketozą , a ta może wyzwalać ataki dny.
Duże znaczenie w profilaktyce choroby mają ćwiczenia fizyczne, które pomagają w utrzymaniu sprawności ruchowej stawów zaatakowanych przez dnę moczanową. Najprostszą metodą do osiągnięcia poprawy sprawności ruchowej jest gimnastyka. Ulgę mogą przynosić ćwiczenia w wodzie, które pozwalają na większą swobodę ruchów wskutek zmniejszonego oporu oraz rozluźnienia mięśni. Doskonałe efekty przynosi stosowanie masażu podwodnego.

Prawidłowy poziom kwasu moczowego we krwi wynosi 7 mg /dl u mężczyzn i 6 mg/dl  u kobiet.
Najogólniej ujmując , stężenie  kwasu moczowego przekraczające 7 mg / dl stwarza zagrożenie dną.
Kwas moczowy jest końcowym produktem przemiany puryn w organizmie człowieka.
Hiperurykemia –  (podwyższony poziom kwasu moczowego), może być skutkiem nadprodukcji kwasu moczowego lub upośledzonego wydalania tego kwasu z moczem.
Hiperurykemia może trwać nawet 20 – 30 lat, zanim ujawni się ostrym napadem dny.
Ostre zapalenie stawów w przebiegu dny dotyczy częściej mężczyzn niż kobiet. Pojawia się po raz pierwszy między 40 a 60 rokiem życia, najczęściej tuż po 50 roku życia.

Dna ( podagra, artretyzm, skaza moczanowa ) jest chorobą przemiany materii. Polega na nadmiernym wytwarzaniu w organizmie  kwasu moczowego. Nadmiar kwasu  odkłada się w postaci kryształków w stawach i tkankach okołostawowych. Charakterystyczne objawy choroby to : zaczerwienienie, obrzęk, rozgrzanie zajętego stawu i gwałtowne bóle w czasie napadów dny.
Często zajętym stawem jest śródstopo – paliczkowy dużego palucha u nogi. Choroba atakuje też staw kolanowy , łokieć albo nadgarstek oraz staw barkowy. W przebiegu choroby wytwarzają się tak zwane guzki dnawe ( guzki artretyczne) w stawach, ścięgnach, kaletkach maziowych lub małżowinie usznej.
Dna jest typową choroba cywilizacyjną, związaną ze sposobem odżywiania: dużo mięsa, nadmiar potraw tłustych, nadmierne spożycie alkoholu i kawy. Z drugiej strony czynnikiem wyzwalającym dnę mogą być również przesadne i źle przeprowadzone kuracje głodowe.
Nie wiemy co wywołuje chorobę , ale wiemy jakie czynniki zwiększają ryzyko. 25 % chorych ma w rodzinie osoby dotknięte dną, a 75 % ma duże stężenie trójglicerydów we krwi . Szczególnie narażeni są  mężczyźni otyli. Ryzyko zwiększa picie alkoholu, wysokie ciśnienie, choroby nerek, kontakt z ołowiem, wyniszczająca dieta i niektóre leki ( np. antybiotyki, środki moczopędne i leki stosowane w chemioterapii nowotworów).

Choroba ta zaczyna się zazwyczaj nagle, bez żadnych zwiastunów . Może być sprowokowana  stresem, niedużym urazem, spożyciem obfitego posiłku, alkoholu, zmęczeniem, infekcją , zabiegiem chirurgicznym. Pierwszy objaw to silny ból jednego lub kilku stawów – zaczynający się w nocy, nasilający się i trudny do zniesienia.

 


Przykładowy  Jadłospis


I śniadanie :

   Kawa zbożowa z mlekiem z małą ilością tłuszczu,
   pieczywo gruboziarniste,
   twaróg z pomidorem i świeżym ogórkiem,
II śniadanie  :

   bułka z sałata zieloną,
   jajko gotowane,
   sok wieloowocowy,
Obiad

   zupa ziemniaczana,
   risotto z mięsem ( maksymalnie 50 g ) i sosem koperkowym
   sałatka z buraczków,
   kompot owocowy,
Podwieczorek

   drożdżówka z powidłami,
   napój mleczno – warzywny,
Kolacja :  

   kluski śląskie,
   surówka z marchwi i porów,
   kefir.


Opracowała : Zdzisława  Wiśniewska.
Piśmiennictwo:  "Dietetyka , żywienie zdrowego i chorego człowieka" – Helena Ciborowska,
Anna Rudnicka. Wydawnictwo Lekarskie  PZWL 2007

"Praktyczny podręcznik dietetyki" - redaktor naukowy Mirosław Jarosz . Wydane przez Instytut Żywności i Żywienia 2010.

Zakłady diagnostyczno-terapeutyczne znajdujące się na terenie Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Legnicy


Zakład radioterapii Stacja dializ Centrum
krwiodawstwa
Zakład
endoskopii
Zakład
diagnostyki
obrazowej
Zakład
rehabilitacji
Apteka
ogólnodostępna
Sklep Medyczny
dolnośląskie centrum onkologii

avitum-logo

  radimed logo starmedica  logo reh med logo maxfarm emag