"Niesiemy pomoc - dajemy zdrowie"

Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w Legnicy przy ul. Iwaszkiewicza 5, tel./fax. 76 72 11 000

Dieta o kontrolowanej zawartości kwasów tłuszczowych

DIETA  O  KONTROLOWANEJ  ZAWARTOŚCI  KWASÓW  TŁUSZCZOWYCH

 

 

Zastosowanie i cel diety.

Dieta o kontrolowanej zawartości kwasów tłuszczowych stosowana jest :

  • w hiperlipidemii,

  • w miażdżycy,

  • w profilaktyce niedokrwiennej choroby serca,

Celem diety jest zmniejszenie stężenia lipidów w surowicy krwi.

 

Charakterystyka diety

Dieta w profilaktyce i leczeniu ww chorób ma na celu zmniejszenie żywieniozależnych czynników ryzyka, w szczególności nadwagi, dyslipidemii, nadciśnienia tętniczego, i zaburzeń gospodarki węglowodanowej. Redukcja nadwagi skutkuje między innymi obniżeniem stężenia lipidów w surowicy, poprawia tolerancję glukozy i obniżeniem podwyższonego ciśnienia tętniczego.

Najważniejszą charakterystyczną cechą diety jest ograniczenie spożycia nasyconych kwasów tłuszczowych ( NKT ) i częściowe ich zastąpienie wielo i jednonienasyconymi kwasami tłuszczowymi. Dieta ma zapewnić wszystkie niezbędne składniki odżywcze, zgodnie z wytycznymi racjonalnego żywienia. W diecie ważny jest dobór tłuszczów i właściwe proporcje różnych kwasów tłuszczowych. Udowodniono, że spożywanie tłuszczów zwierzęcych powoduje wzrost stężenia cholesterolu w surowicy, a zamiana tłuszczów zwierzęcych na oleje roślinne powoduje spadek jego stężenia . Oleje najzdrowszymi tłuszczami , zawierają bowiem mało kwasów nasyconych, a dużo więcej nienasyconych. Najmniej niekorzystnych dla zdrowia kwasów nasyconych ma olej rzepakowy ( z nasion rzepaku podwójnie uszlachetnionychbezerukowy ).

Zawarty w oliwie z oliwek i oleju rzepakowym w największych ilościach kwas oleinowy zmniejsza stężenie miażdżycorodnego cholesterolu LDL, nie zmniejsza natomiast stężenia HDL ( tzw. cholesterolu dobrego ). Na zmniejszenie cholesterolu mają także wpływ niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe występujące w oleju słonecznikowym, sojowym, kukurydzianym, z zarodków pszennych i sojowym. Źródłem nienasyconych kwasów tłuszczowych też margaryny zawierające 4080% tłuszczu , tzw. margaryny miękkie , kubkowe, których konsystencję stałą uzyskuje się w procesie wymiany reszt kwasów tłuszczowych ( tzw. procesie przeestryfikowania olejów).

 

Upowszechnia się pogląd, że dieta śródziemnomorska najlepiej odpowiada wymaganiom profilaktyki choroby niedokrwiennej.

 

Cechy charakterystyczne tradycyjnej diety śródziemnomorskiej to potrawy bogate w :

  • oliwę z oliwek,

  • warzywa i owoce,

  • produktu zbożowe

  • nasiona roślin strączkowych,

umiarkowane do dużego spożycie ryb, umiarkowane spożycie mleka, serów i jogurtów, umiarkowane spożycie czerwonego wina do posiłków, mało mięsa.

 

 

 

Produkty i potrawy zalecane i przeciwwskazane w diecie o kontrolowanej zawartości kwasów tłuszczowych.

 

Produkty

i

potrawy

 

Zalecane

Zalecane

w umiarkowanych

ilościach

Przeciwwskazane

NAPOJE

Słaba herbata, chude mleko 0,51,5 % tłuszczu,

kawa zbożowa z mlekiem, napoje mlecznoowocowe, napoje mleczno warzywne, soki z owoców i warzyw, chudy i niskotłuszczowy ( 1,5 %) jogurt.

Słaba kawa rozpuszczalna z mlekiem, w ograniczonych ilościach czerwone wytrawne i półwytrawne wino do posiłku, jogurt i mleko   2 %.

Napoje czekoladowe, kakao, mocna herbata, kawa naturalna i ze śmietanką, pełne mleko, alkohol, jogurt pełnotłusty, cola i napoje gazowane.

PIECZYWO

Pieczywo z pełnego ziarna, bułki grahamki, biszkopty na białkach, pieczywo z dodatkiem soi, słonecznika.

Półcukiernicze, chleb żytni, pieczywo jasne.

Chleb świeży, pieczywo z dużą ilością żółtek, z dużą ilością tłuszczu, rogaliki francuskie, słone paluszki , krakersy.

DODATKI DO PIECZYWA

Chudy twaróg, chudy serek homogenizowany, serek homogenizowany z owocami, ser ziarnisty typu „light”, chude wędliny drobiowe, chuda szynka, dżemy niskosłodzone, białko jaja, serek sojowy.

Masło w bardzo ograniczonych ilościach, margaryna utwardzana metodą przeestryfikowania, dżem, powidła, miód, całe jaja, ser twarogowy, półtłusty.

Masło , sery pełnotłuste ,i tłuste żółte, topione, pleśniowe, ser typu „Feta” , ser typu „ Fromage”, smalec, konserwy, tłuste wędliny, żółtka, margaryny twarde     ( w kostce ).

ZUPY

I

SOSY

GORĄCE

Warzywne, owocowe, krupniki podprawiane zawiesiną z mleka i mąki, mleczne na mleku odtłuszczonym, czyste.

Grzybowe, zaprawiane zaprawą z mąki i oleju, lub margaryny miękkiej.

Na wywarach mięsnych, kostnych, tłuste, zawiesiste, zasmażane, zaprawiane śmietaną.

DODATKI

DO ZUP

Bułka, grzanki, ryż, kasze, ziemniaki, lane ciasto na białkach, makaron.

Lane ciasto na całych jajkach, kluski biszkoptowe, groszek ptysiowy.

 

MIĘSO,

DRÓB,

RYBY

Chude gatunki, cielęcina, indyk bez skóry, kurczak bez skóry (ze skórą dużo cholesterolu ), królik, potrawy gotowane, duszone, pieczone bez tłuszczu, ryby chude słodkowodne, ryby morskie: makrela, tuńczyk, sardynka, łosoś, śledź.

Wołowina, dziczyzna, chuda wieprzowina- schab, kura bez skóry, ryby smażone – na dozwolonych olejach, wędzone.

Wszystkie mięsa tłuste,wieprzowina, baranina, podroby, gęsi, kaczki, potrawy smażone na tłuszczu, ryby smażone na tłuszczu zwierzęcym.

POTRAWY

PÓŁMIĘSNEI BEZMIĘSNE

Budynie z kasz, warzyw, makaron z mięsem, makarony, leniwe pierogi na białkach, kluski ziemniaczane, risotto.

Krokiety, bigos, zapiekanki, kotlety z kaszy.

Potrawy smażone: racuchy, bliny. Krokiety panierowane w bułce i smażone na tłuszczu, smażone w cieście owoce, placki ziemniaczane.

TŁUSZCZE

Oleje: rzepakowy , słonecznikowy, sojowy, kukurydziany i oliwa z oliwek.

Masło , margaryny miękkie                         ( przeestryfikowane ).

Smalec, słonina, boczek, łój, margaryny twarde, olej palmowy, śmietana.

WARZYWA

I OWOCE

Warzywa świeże i mrożone, strączkowe : fasola, groch, soczewica, kukurydza, owoce świeże, suszone, konserwowe niskosłodzone.

Orzechy laskowe, włoskie, migdały.

Solone, konserwowe, orzechy solone, orzechy kokosowe.

ZIEMNIAKI

Gotowane, pieczone.

 

Smażone na tłuszczu, frytki, krążki, placki.

DESERY

Galarety, kisiele, budynie na chudym mleku, sałatki owocowe, suflety, musy owocowe, kompoty, biszkopty na białkach.

Bezy, ciasteczka z dodatkiem tłuszczów nienasyconych, biszkopty, keksy z dodatkiem otrąb i małą ilością żółtek.

Torty, czekolada, batony, kremy, tłuste ciasta z dodatkiem żółtek.

PRZYPRAWY

Przyprawy korzenne.

Ostre przyprawy, musztarda.

Ocet.

 

Wartość energetyczna diety można modyfikować przez zwiększenie lub zmniejszenie energii. Dla pacjentów z nadwagą lub otyłych ilość kalorii należy zredukować indywidualnie dla każdej osoby, biorąc pod uwagę stopień nadwagi i aktywność fizyczną. Pacjentom wymagającym wzmożonego żywienia 

(  wyniszczonym i niedowagą ) wartość energetyczną diety należy zwiększyć.

Dieta powinna zawierać co najmniej 700 g warzyw i owoców , gdyż są one bardzo dobrym źródłem antyoksydantów tj : witaminy C, ß – karotenu, witaminy E. Witaminy te unieszkodliwiają wolne rodniki tlenowe, które uszkadzają naczynia krwionośne, błony komórkowe, substancje genetyczną , przyczyniając się w ten sposób do rozwoju miażdżycy i jej powikłań ( choroby niedokrwiennej serca, zawału, i udaru mózgu ) oraz choroby nowotworowej.

W diecie tej należy ograniczyć sól kuchenną do 5 g / dobę oraz przyprawy i sosy z dodatkiem glutaminianu sodu. Nadmiar tego składnika w tkankach zatrzymuje wodę i zwiększa ciśnienie krwi.

W omawianej diecie powinny znaleźć się warzywa i owoce : borówka ( czarna jagoda ), czarne porzeczki, grejpfruty, marchew, dynia, cukinia, melon, kawon, sałata, szpinak, jarmuż, cebula,czosnek, buraki, suche nasiona roślin strączkowych, jabłka, morele, pigwa, karczochy, winogrona czerwone, brukselka, kalafior, brokuł, zielona herbata, słaba czarna herbata, olej rzepakowy i oliwa z oliwek, kiełki pszenicy, owsa, soi.

 

Uwagi technologiczne

Najwłaściwszą techniką przygotowania posiłków jest gotowanie w wodzie i na parze, pod ciśnieniem, w specjalnych naczyniach do gotowania bez wody. Oprócz gotowania zastosowanie ma technika duszenia potraw, polegająca na beztłuszczowym obsmażaniu półproduktów na patelniach teflonowych

( nieuszkodzonych ). Obsmażone potrawy należy podlewać niewielką ilością wody i dusić potrawę do miękkości pod przykryciem.

Tłuszczu nie należy stosować, ponieważ przenika on do wnętrza potrawy, pogarszając jej strawność i zwiększając kaloryczność. Dozwolone jest pieczenie w rękawie foliowym, w pergaminie na ruszcie, rożnie. Mięso , ryby, warzywa można także piec w naczyniach ceramicznych, lub przygotowywać je w kombiwarach.

Niedozwolone są potrawy smażone, pieczone, duszone z dodatkiem tłuszczu.

Potrawy , których podstawą są jaja, należy wykonywać na białku np: lane kluski, biszkopt, budynie z bitą pianą. Żółtko nie jest wskazane ze względu na dużą zawartość cholesterolu.

Nie zaleca się stosowania zasmażek do podprawiania potraw. Zupy i sosy należy zagęszczać zawiesiną z mąki i mleka. Warzywa najkorzystniej jest podawać w postaci surówek, z dodatkiem oleju, lub majonezu sporządzonego na białku jaja lub mleku w proszku, zaleca się też je w formie soków lub gotowane z wody.

 

Przykład jadłospisu

 

I Śniadanie:

  • owsianka na mleku odtłuszczonym,
  • pieczywo razowe,
  • pasta z twarogu i zielonego koperku z dodatkiem kiełków pszennych,
  • pomidory z cebulą żółtą lub czerwoną

II Śniadanie:

  • sałatka z pełnoziarnistego ryżu z papryką, kukurydza, ananasem, i czosnkiem z majonezem na białku,
  • herbata zielona

Obiad:

  • kapuśniak ze słodkiej kapusty,
  • rolada z ryby z warzywami,
  • ziemniaki puree,
  • sałatka z buraczków,
  • sałata z sosem winegret,
  • kompot z jabłek,

Podwieczorek:

  • grejpfrut czerwony,

Kolacja:

  • zapiekanka z makaronu, mięsa i warzyw,
  • kefir.

 

 

Opracowała: Zdzisława Wiśniewska

na podstawie:

Żywienie człowieka zdrowego i chorego” pod redakcją Jana Hasika i Jana Gawęckiego Wydawnictwo Naukowe PWN,

Praktyczny podręcznik dietetyki” redaktor naukowy Mirosław Jarosz,

Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka” Helena Ciborowska i Anna Rudnicka Wydawnictwo Lekarskie PZWL.

 

 

 

 

Zakłady diagnostyczno-terapeutyczne znajdujące się na terenie Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Legnicy


Zakład radioterapii Stacja dializ Centrum
krwiodawstwa
Zakład
endoskopii
Zakład
diagnostyki
obrazowej
Zakład
rehabilitacji
Apteka
ogólnodostępna
Sklep Medyczny
dolnośląskie centrum onkologii

avitum-logo

  radimed logo starmedica  logo reh med logo maxfarm emag