"Niesiemy pomoc - dajemy zdrowie"

Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w Legnicy przy ul. Iwaszkiewicza 5, tel./fax. 76 72 11 000

Dieta ubogoenergetyczna

 

 

DIETA UBOGOENERGETYCZNA

 

 

Zastosowanie i cel diety

 

Dieta ubogoenergetyczna ma zastosowanie podczas redukcji masy ciała u osób z otyłością i z nadwagą.

Otyłość jest zespołem chorobowym cechującym się zwiększeniem masy ciała ponad przyjętą normę, co zależy od powiększenia ilości tłuszczu w ciele. Prawidłowość masy ciała ocenia się najczęściej na podstawie wskaźnika masy ciała BMI ( body mass index). Według najczęściej przyjmowanych kryteriów prawidłowy BMI dla mężczyzn i kobiet powinien wynosić od 20 do 24, 9 kg/ m ², wartości od 25 do 29,9 kg / m² są miernikiem nadwagi, a 30 i powyżej 30 kg / m ² świadczą o otyłości. Otyłość olbrzymią rozpoznaje

się, gdy BMI jest większe niż 40 kg / m².

Bardzo ważnym elementem charakteryzującym otyłość jest rozmieszczenie tkanki tłuszczowej. W praktyce klinicznej dla oceny tej cechy oblicza się stosunek obwodu talii do obwodu bioder ( WHR – waist to hip circumference ratio). Według grupy ekspertów Światowej organizacji Zdrowia otyłość brzuszną rozpoznaje się u kobiet, gdy WHR jest

> i równe 0,8 , a u mężczyzn , gdy WHR jest > lub równe 1, 0.

Otyłość pośladkowo – udową, gdy WHR wynosi u kobiet < 0,8, a u mężczyzn < 1,0.

coraz częściej określa się wyłącznie obwód tali. Wartość pomiaru powyżej 88 cm u kobiet i 102 u mężczyzn sugeruje możliwość kojarzenia się otyłości z zaburzeniami metabolicznymi, a także wskazuje na konieczność zastosowania kuracji odchudzającej. Podział otyłości na brzuszną i pośladkowo- udową ma duże znaczenie. W otyłości brzusznej stwierdza się częste występowanie dyslipidemii, zaburzeń tolerancji glukozy, hiperinsulinemii, nadciśnienia krwi, podwyższonego stężenia kwasu moczowego. Wymienione zaburzenia stwarzają duże zagrożenie wczesnym rozwojem miażdżycy i cukrzycy. Na ogół zaburzenia te nie występują w otyłości pośladkowo - udowej. Otyłość pośladkowo – udowa kojarzy się z występowaniem żylaków podudzi, zwyrodnieniami układu kostno – stawowego kończyn dolnych.


Celem diety jest :

  • redukcja masy ciała ( przez stopniowe ograniczanie energii ),

  • zapewnienie prawidłowego funkcjonowania organizmu,

  • utrzymanie dobrego samopoczucia pacjenta,

  • ograniczenie uczucia głodu.


Charakterystyka diety:

Dieta powinna być ubogoenergetyczna, a jednocześnie zróżnicowana pod względem zawartości składników odżywczych. Dla osób otyłych źródłem energii, obok pożywienia, powinna być nagromadzona w organizmie tkanka tłuszczowa. 1g tkanki tłuszczowej daje 7 kcal, a 1 kg daje 7000 kcal. Aby zredukować 1 kg masy ciała w ciągu tygodnia , należy zmniejszyć podaż kalorii o 1000 dziennie. Jeśli planujemy stracić 0,5 kg tygodniowo , powinno się osiągnąć deficyt dzienny około 500 kcal.

Zapotrzebowanie energetyczne oblicza się indywidualnie dla każdego pacjenta, biorąc pod uwagę jego aktywność fizyczną ( tj rodzaj wykonywanej pracy , tryb życia ), wiek, płeć, wydatek energetyczny potrzebny do podstawowych procesów życiowych, czyli podstawowej przemiany materii (PPM ) . Osoby dorosłe na procesy życiowe ( w spoczynku ) potrzebują:

1 . kobiety – 0. 95 kcal / kg masy ciała / godzinę,

2 . mężczyźni – 1 kcal / kg masy ciała / godzinę.


Wartość diety ubogoenergetycznej waha się w granicach 1000 – 1500 kcal jednak nie powinna być mniejsza od 1000 kcal .


W diecie ubogoenergetycznej największym ograniczeniom podlegają tłuszcze. Pokrywają one 25 % wartości kalorycznej diety. Zaleca się nie więcej niż 40 g tłuszczu na dobę,

z czego 25 – 30 g to tłuszcz niewidoczny, pochodzący z produktów białkowych.

W ramach dozwolonej ilości zaleca się oleje roślinne oraz margaryny miękkie wzbogacone w witaminy.

Tłuszcze zwierzęce znajdujące się w mleku, jajach, mięsie i drobiu, wędlinach oraz masło

i śmietanka powinny dostarczać nie więcej niż 10 % energii dobowego zapotrzebowania.

Tłuszcze zwierzęce ( oprócz masła i śmietany, które są dobrym źródłem witaminy A ) są tylko nośnikiem kalorii, ich nadmiar w diecie prowadzi do otyłości , zwiększa stężenie cholesterolu we krwi.

Dieta nie powinna zawierać mniej niż 100g węglowodanów , ta ilość chroni przed zużywaniem białka ustrojowego. Węglowodany w postaci skrobi , podobnie jak w diecie podstawowej , są głównym składnikiem energetycznym pożywienia. Wskazane jest pieczywo razowe ( bez dodatku karmelu , miodu ) chrupkie, kasza gryczana, otręby.

W ograniczonych ilościach a nawet wyklucza się podawanie pieczywa jasnego, makaronów białych, pozostałych kasz oraz ziemniaków. Produkty zbożowe z grubego przemiału zawierają mniej kalorii niż pieczywo jasne. Są też cennym źródłem błonnika pokarmowego, witamin z grupy B i soli mineralnych. Błonnik pokarmowy odgrywa znaczącą rolę w redukcji masy ciała – zwiększa objętość pożywienia, daje uczucie sytości.

Wykluczyć należy z jadłospisu cukier, miód, dżem, słodycze,ciastka ,desery. Nadmierna ilość cukru prowadzi do syntezy triglicerydów, które odkładają się w postaci tkanki tłuszczowej oraz w ścianach naczyń krwionośnych , przyczyniając się do rozwoju miażdżycy. Produkty te mają wysoki indeks glikemiczny – odpowiadają za zwiększenie się stężenia insuliny wpływającej na odkładanie tłuszczu w organizmie.

Białko zaleca się w normie fizjologicznej , 1 g / kg należnej masy ciała. tj. ok 70 – 80 g / dobę.

W szczególnych przypadkach , np. dla kobiet w ciąży , w okresie laktacji , dla dzieci

i młodzieży w okresie rozwojowym oraz w chorobach wyniszczających białko zwiększa się do 1, 5 – 2 g / kg masy ciała, czyli 100 – 120g / dobę.

W diecie ubogoenergetycznej białko stanowi 20 – 25 % wartości energetycznej całodziennego pożywienia.

Białko zwierzęce o wysokiej wartości biologicznej powinno znajdować się w 3 głównych

posiłkach. Źródłem tego składnika są: chude mleko, mięso, ryby, drób, sery twarogowe, w ograniczonych ilościach jaja , wędliny drobiowe.

Mięso czerwone krwiste należy spożywać tylko kilka razy w miesiącu, ze względu na działanie miażdżycorodne.

W diecie tej powinno znajdować się więcej sałatek, surówek warzyw gotowanych.

Zalecane jest spożycie około 750 g / dobę warzyw i owoców. Produkty te oprócz błonnika pokarmowego, dostarczają witaminy rozpuszczalne w wodzie ( z grupy B i C ), flawonidy oraz makro i mikropierwiastki. Stanowią one ważny składnik pożywienia, zwłaszcza : pomidory, ogórki, sałata, szpinak, rzodkiewka, kapusta kiszona, szczypiorek, szparagi, cykorię endywię, boćwinę, brokuły, kalafior, kabaczek, papryka, kalarepa, szczaw, cebulę , grzyby świeże.

Z uwagi na ograniczenie produktów będących źródłem witaminy A należy zwiększyć podaż warzyw i owoców bogatych w β karoten.

Ograniczyć należy sól kuchenną do 5 g na dobę oraz ostre przyprawy, które pobudzają łaknienie.

Zaleca się około 1, 5 litra płynów dziennie .

Gdy otyłości towarzyszy nadciśnienie tętnicze i obrzęki konieczne jest ograniczenie płynów do 1 litra / dobę ,

Wyklucza się z diety zupy i sosy zawiesiste, zasmażane, wysokokaloryczne, . W zamian za zupę można podać soki lub napoje z warzyw i owoców. Zaleca się 4 – 5 małych posiłków spożywanych regularnie. „Jedzenie na sucho „ daje uczucie sytości – pić należy dopiero po posiłku. Nie wolno podjadać między posiłkami.


Produkty i potrawy

Zalecane

Zalecane

w umiarkowanych

ilościach

Przeciwwskazane

NAPOJE

Mleko chude 1, 5 - 0,5 % tłuszczu, jogurt chudy, kefir chudy, koktajl mleczno – owocowy bez cukru, woda przegotowana, herbata czarna, zielona, czerwona, ziołowa, owocowa bez cukru, kawa zbożowa bez cukru, soki z warzyw, owoców, napoje z warzyw bez cukru, napoje z kwaśnego mleka i warzyw,bez cukru, napoje z serwatki i warzyw bez cukru, napoje „light”.

Słaba kawa naturalna bez cukru.

Wszystkie napoje słodzone cukrem, kakao naturalne, mocna kawa, napoje z owoców i śmietanki, tłuste mleko, napoje alkoholowe, soki owocowe z cukrem, lemoniada, coca-cola, pepsi.

PIECZYWO

Chleb razowy graham, chleb pełnoziarnisty, chrupki.

Chleb pszenny, pszenno – żytni, bułeczki, rogale, bagietki francuskie, tostowe.

Wypieki z dodatkiem cukru, chleb na miodzie, biszkopt z cukrem, ciasta kruche, ucierane.

DODATKI

DO

PIECZYWA

Chude wędliny :szynka, polędwica, drobiowe, pasty z mięsa i warzyw, , chude ryby, jaja faszerowane, jaja na miękko lub jajecznica ( 2 -3 razy w tygodniu ), ser twarogowy, chudy serek homogenizowany, serek homogenizowany ziarnisty.

Ser twarogowy półtłusty, , serek topiony, masło margaryna miękka, pasztet z drobiu, cielęciny, parówki drobiowe i cielęce, dżemy bezcukrowe, śledzie, ryby chude- gotowane, wędzone.

Tłuste wędliny, kaszanka, pasztetowa, konserwy mięsne, salceson, miód, dżemy ,marmolady, konfitury, tłuste sery podpuszczkowe, żółte , topione, sery pleśniowe,

ser typu Feta, Fromage, ser twarogowy tłusty.

ZUPY

i SOSY

GORĄCE

Jarzynowe czyste,: pomidorowa, grzybowa, barszcz czerwony, chudy rosół, mleczne na mleku 0,5 – 1,5 % tłuszczu

Zupy podprawiane zawiesinami: jarzynowa, ziemniaczana, owocowa bez cukru, koperkowa, kalafiorowa, zupa z maślanka, serwatka, cytrynowa, barszcz czerwony zabielany mlekiem, żurek, kapuśniak, ryżowa, krupnik.


Sosy na wywarach z warzyw, np. pietruszkowy, koperkowy, pomidorowy, potrawkowy, grzybowy, cytrynowy, chrzanowy, mleczny, owocowe bez cukru.

Zupy esencjonalne, np.. na tłustych wywarach mięsnych, zagęszczane zasmażkami, z dużą

ilością śmietany, owocowe z cukrem.








Sosy zawiesiste, tłuste, esencjonalne, słodkie.

DODATKI

DO

ZUP


Ryż brązowy, grzanki, kasze, lane ciasto, makaron, ziemniaki, fasola, groch,

Duże ilości pieczywa, makaronów, kasz, groszek ptysiowy, kluski francuskie, biszkoptowe

MIĘSO

DRÓB,

RYBY

Mięso chude: cielęcina, młoda wołowina, jagnię, królik, kurczak, indyk. Chude ryby: dorsz, lin, mintaj, sandacz , szczupak, okoń błękitek,fladra, morszczuk , płastuga, płoć, pstrąg strumieniowy, halibut biały. Potrawy gotowane, pieczone w foli, pergaminie, na grillu, kombiwarze,duszone bez tłuszczu.

Mięsa krwiste: wołowina, konina, polędwica wieprzowa. Ryby: Młody karp, leszcz , karmazyn, tuńczyk.

Tłuste gatunki: wieprzowina, baranina, podroby, gęsi kaczki.

Tłuste ryby: węgorz,łosoś, sum, tołpyga, śledź szprot bałtycki.

Potrawy nasiąknięte tłuszczem:smażone, pieczone, duszone w tradycyjny sposób.

POTRAWY

PÓŁMIĘSNE

i

BEZMIĘSNE

Budynie z mięsa i warzyw, z sera, warzywa faszerowane mięsem

Budynie z kasz, makaronów, zapiekanki,

risotto, pierogi z mięsem.

Potrawy z dodatkiem cukry, np.: knedle,naleśniki, pierogi. Potrawy smażone: racuchy, kotlety z kasz.

WARZYWA

Wszystkie , oprócz wymienionych w rubryce

” zalecane w umiarkowanych ilościach”

Groch, fasola, groszek zielony konserwowy, kukurydza.

Stare, zdrewniałe, warzywa gotowane z dodatkiem dużej ilości

majonezu, śmietany, żółtek,cukru.

ZIEMNIAKI


Gotowane w całości, puree ziemniaczane, pieczone

Smażone,chipsy ziemniaczane, frytki, placki ziemniaczane, pyzy.

OWOCE

Grejpfruty, jabłka, wiśnie, czereśnie, porzeczki, truskawki, morele, poziomki, maliny, pomarańcze, mandarynki, ananasy.

Winogrona, banany, brzoskwinie,śliwki, gruszki, mango, porzeczki czarne, owoce suszone.

Owoce w syropach, kompoty z cukrem, sałatki owocowe z cukrem, galaretki ze śmietaną i cukrem.

DESERY

Kompoty, kisiele, galaretki z niewielką ilością słodzika, leguminy z serka homogenizowanego, owoce z serkiem, jabłka pieczone z piana z białek, sernik na zimno z niewielką ilością słodzika, surówki owocowe, desery mleczne,

Ciasta z mała zawartością tłuszczu i cukru lub niewielką ilością słodzika

Wszystkie desery z cukrem, miodem, np: galaretki, kremy, kompoty, leguminy, marmolady, wszystkie z dużą zawartością tłuszczu i cukru, np.: ciasta , torty, paczki, faworki, orzechy, chałwa, czekolada.

PRZYPRAWY

Łagodne , jak: sok z cytryny, kwas mlekowy, kwasek cytrynowy, koperek zielony, pietruszka, czosnek, cebula, jarzynka, kminek, majeranek, bazylia.

Gałka muszkatołowa, liść laurowy, ziele angielskie, sól, papryka słodka, pieprz ziołowy, ocet winny, curry, tymianek, oregano, vegeta,

Bardzo ostre, papryka ostra, ocet, chili, musztarda, pieprz, sól w większych ilościach.


Technologia sporządzania posiłków.


W diecie ubogoenergetycznej ważny jest nie tylko dobór produktów, ich ilość lecz również sposób przygotowywania posiłków. Zaleca się przyrządzać potrawy metodą gotowania w małej ilości wody lub na parze, w szybkowarach i naczyniach przystosowanych do gotowania bez wody, w kuchenkach mikrofalowych, w kombiwarze. Można dusić bez dodatku tłuszczu, piec w foli i/ lub pergaminie, na ruszczcie, rożnie w garnkach kamionkowych lub ceramicznych.

Preferuje się zupy czyste lub zamiast zup soki warzywne bez cukru. Do potraw używać mleka odtłuszczonego płynnego lub w proszku.

Tłuszcz w ograniczonej ilości, w postaci oleju, masła, miękkiej margaryny najkorzystniej jest dodać do potraw na surowo.

Przeciwwskazane są przyprawy ostre , zastosowanie mają natomiast przyprawy przyspieszające przemianę materii np.: kminek, kolendra, majeranek, ogórecznik, ruta, seler. Zaleca się pić napoje niesłodzone. Desery spożywać w ograniczonej ilości z niewielkim dodatkiem słodzika.


Nie zaleca się bez szczególnego uzasadnienia szybszego odchudzania, ( ubytek masy ciała od 0,5 do 1.00 kg na tydzień), ze względu na ryzyko ubytku beztłuszczowej masy ciała, niepożądanych objawów wynikających z deficytu składników odżywczych, a także ze spowolnienia spoczynkowej przemiany materii. Poza tym wykazano, że osoby , które w krótkim czasie szybko schudły, łatwo ponownie tyją.


Przykład diety ubogoenergetycznej


I Śniadanie:

kawa z mlekiem ( mleko 150 g )

chleb graham (70 g ) z masłem ( 5 g )

chuda wędlina ( 30 g )

sałatka z pomidorów, ogórka ( 100g ),

II Śniadanie:

Jogurt ( 150 g )

owoce cytrusowe ( 100 g )

Obiad :

Rosół w filiżance,

sztuka mięsa ( 130 g ),

mleko 20g,

ziemniaki (200 g ),

włoszczyzna z wody ( 150 g )

surówka z porów z jabłkiem i koperkiem ( 150g ),

jogurt naturalny (30 g ),

Podwieczorek:

owoce jagodowe 100g

Kolacja:

herbata z mlekiem (150 g ),

chleb razowy ( 70 g )z margaryna niskotłuszczową (10g),

ser twarogowy chudy ( 50g ),

surówka z sałaty zielonej z papryką ( 100 g )


opracowała: Zdzisława Wiśniewska

na podstawie:

Żywienie człowieka zdrowego i chorego” pod redakcją prof. dr hab. Jana Hasika

Wydawnictwo Naukowe PWN.

Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka” mgr Helena Ciborowska, mgr Anna Rudnicka. Wydawnictwo Lekarskie PZWL

Zakłady diagnostyczno-terapeutyczne znajdujące się na terenie Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Legnicy


Zakład radioterapii Stacja dializ Centrum
krwiodawstwa
Zakład
endoskopii
Zakład
diagnostyki
obrazowej
Zakład
rehabilitacji
Apteka
ogólnodostępna
Sklep Medyczny
dolnośląskie centrum onkologii

avitum-logo

  radimed logo starmedica  logo reh med logo maxfarm emag