Dieta w zakażeniu Clostridium difficile (w okresie ostrej biegunki i odtwarzania równowagi flory bakteryjnej jelit)
 
Clostridium difficile to Gram-dodatnia bakteria beztlenowa, która naturalnie występuje w jelicie grubym u ok. 2/3 niemowląt i dzieci oraz u ok. 3 proc. dorosłych. W przypadku zdrowych osób  bytuje ona w jelitach nie powodując objawów chorobowych, ponieważ jej wzrost hamowany jest przez naturalną florę jelitową organizmu. W sytuacji, gdy dojdzie do jej zaburzenia – tzw. dysbiozy, bakteria Clostridium difficile może się namnażać i wytwarzać toksyny bakteryjne, które powodują biegunki, a ponadto uszkadzają komórki ściany jelita i doprowadzają do zapalenia jelita grubego.

Trudność skutecznego leczenia Clostridium difficile wynika z faktu, iż wytwarza ona przetrwalniki, czyli formy umożliwiające tym bakteriom przetrwanie niekorzystnych dla nich warunków (m. in. intensywnej i skrupulatnej kuracji farmakologicznej).
Przyczyną zakłócenia równowagi flory bakteryjnej w jelitach – sytuacji korzystnej dla rozwoju Clostridium difficile są najczęściej antybiotyki o szerokim spektrum działania, zwłaszcza te przyjmowane w większych ilościach (więcej niż jeden) i przez dłuższy czas (ponad 10 dni). Niszczą one prawidłową florę jelitową, co sprzyja rozwojowi mniej wrażliwych gatunków bakterii, takich jak Clostridium difficile.

Do czynników zwiększających ryzyko zakażenia Clostridium difficile należą ponadto:
• częściowe lub pełne unieruchomienie
• leki zmniejszające odporność
• chemioterapia
• wiek - osoby powyżej 65. roku życia
• hospitalizacja
Nawrót choroby po pierwszym leczeniu występuje u około 20 % chorych, po drugim leczeniu u około 40 %
Wśród objawów zakażenia Clostridium difficile wymienia się:
•  ostrą, wodnistą biegunkę, bez domieszki krwi
•  gorączkę
•  wzdęcia i bóle brzucha

Leczenie dietetyczne  przy zakażeniu Clostridium difficile podzielone jest na dwa etapy:
I etap – pierwsze 3-4 dni - ma na celu powstrzymanie ostrych objawów choroby, przede wszystkim biegunki, wzdęć bólu brzucha oraz nawadnianie
II etap – po ustąpieniu ostrych objawów biegunki – ma na celu przywrócenie równowagi flory bakteryjnej oraz łagodzenie stanu zapalnego w jelitach

Postępowanie dietetyczne w I etapie leczenia podczas ostrej biegunki.
Zaleca się spożywanie:
- kleików ryżowych na wodzie z dodatkiem łyżeczki miękkiej  margaryny lub oleju kokosowego
- pieczywa ryżowego
- sucharów bez cukru, czerstwego pieczywa – najlepiej produkty bezglutenowe
 - marchwianki
 - kisieli bez cukru
 - naparu z jagód suszonych, gorzkiej herbaty

Postępowanie dietetyczne w II etapie leczenia, po ustąpieniu ostrej biegunki.
W miarę ustępowanie biegunki należy rozszerzać dietę o produkty łatwo strawne, jak najbardziej naturalne, pozbawione sztucznych dodatków i konserwantów:
- ryż biały, ziemniaki, kasza jaglana
- mięso i wędliny drobiowe, schab
- jajka na miękko
- gotowane rozdrobnione warzywa: marchewka, buraki czerwone, pietruszka (można spożywać w formie soków, musu, przecierów)
- owoce cytrusowe
- jogurt naturalny, kefir, zsiadłe mleko (wskazane samodzielne wykonanie)    

Żywienie (poza suplementacją probiotyczną) może w sposób istotny przyczynić się do przywrócenia równowagi mikroflory jelitowej. Spożywanie żywności nisko przetworzonej (wolnej m. in. od konserwantów i barwników), odpowiednia podaż błonnika (frakcja nierozpuszczalna – włókno – jest bowiem pożywką bakterii probiotycznych) oraz dieta zasobna w antyoksydanty i kwasy tłuszczowe omega-3 ma pozytywny wpływ na równowagę flory jelitowej i wyciszenie stanów zapalnych w obrębie jelita.
    
Pozytywny skutek może przynieść wykluczenie z diety produktów zawierających węglowodany – cukry i pochodne od nich alkohole (Fermentujące Oligo-Di i Monosacharydy oraz Polialkohole), które są źle przyswajane w jelicie cienkim, a w rezultacie dostają się do jelita grubego, fermentując stają się pokarmem dla bakterii chorobotwórczych powodujących dyskomfort w obrębie jamy brzusznej, bóle, uczucie przelewania, biegunki oraz zaparcia i wzdęcia.

Eliminacji podlegają więc produkty zawierające:
• laktozę m in. mleko – krowie, owcze, kozie, miękkie sery desery mleczne, lody, jogurt i kefiry przemysłowe, niektóre wędliny
• fruktozę: owoce m in.: jabłka, winogrona, czereśnie, dojrzałe banany, nektarynki, mango, śliwki, owoce z puszki, większość suszonych owoców, produkty zawierające syrop fruktozowo-glukozowy – napoje, soki, słodycze, sosy zagęszczone
• galaktany: fasola (fasolka szparagowa dozwolona do spożycia w małych ilościach), groch, soczewica, soja
• fruktany: czosnek, cebula, szparagi, por. Pszenica, jęczmień, żyto (zawierają również gluten)
• poliole: sztuczne słodziki: sorbitol, mannitol, ksylitol, syrop glukozowo-fruktozowy

Po początkowym okresie trwającym kilka (najczęściej 6-8) tygodni, kiedy wyklucza się, lub znacząco ogranicza pokarmy zawierające dużo składników FODMAP, rozpoczyna się wprowadzanie pojedynczo kolejnych pokarmów z większą zawartością FODMAP, przy czym jest to kwestia indywidulalna, w zależności od objawów oraz wyników obrazujących stan flory bakteryjnej jelit.
    
U niektórych pacjentów korzystnie na przywrócenie równowagi mikrobioty oraz ograniczenie stanu zapalnego jelit wpływa wyeliminowanie lub ograniczenie spożycia produktów zbożowych zawierających gluten (białko, które może potęgować stan zapalny jelit) takich jak: pieczywo, wyroby cukiernicze, płatki śniadaniowe z mąki pszennej, żytniej, jęczmiennej, owsianej (poza produktami wytwarzanymi na zakwasie), ale również gotowe sosy, zupy w proszku, przyprawy (ważne jest czytanie etykiety ze składem produktu)
    
Należy wybierać techniki kulinarne, które ułatwiają trawienie oraz przyswajanie składników pokarmowych takie jak: gotowanie w małej ilości wody, gotowanie na parze, duszenie, pieczenie w folii. Tłuszcze najlepiej dodawać pod koniec przyrządzania posiłków (poza olejem kokosowym i masłem klarowanym, które można poddawać obróbce cieplnej).

Potrawy należy przygotowywać zgodnie z wymogami higienicznymi, zachowując czystość (mycie rąk, dezynfekcja desek do krojenia, sztućców, blatów kuchennych, używanie czystych ściereczek najlepiej ręczników jednorazowych). Aby  nie dopuścić do rozwoju chorobotwórczych patogenów produkty spożywcze, poza sypkimi,  należy przechowywać w lodówce/chłodziarce w temperaturze 0-6°C, zachowując termin przydatności do spożycia.

Dietę warto wzbogacić o suplementację tranem (źródło przeciwzapalnych kwasów omega-3) i kurkuminą, która ma działanie oczyszczające, antyoksydacyjne, łagodzi dolegliwości żołądkowe, stymuluje wydzielanie żółci, wzmacnia odporność  można dodawać sproszkowaną  kurkumę do potraw).

Zestawienie produktów działających korzystnie i negatywnie na florę bakteryjną jelit dostępne w pliku PDF - tutaj

Przykładowy jadłospis:


I okres – ostra biegunka:

Śniadanie:
• kleik ryżowy na wodzie
• suchary bez cukry (najlepiej bezglutenowe), pieczywo ryżowe, lub pieczywo bezglutenowe
• napar z suszonych jagód bez cukru

Obiad:
• zupa – rozcieńczony wywar z kurczaka z ryżem
• ziemniaki puree
• marchwianka
• po 2-3 dniach: filet z kurczaka gotowany
• słaba herbata bez cukru

Kolacja:
• kleik ryżowy
• pieczywo bezglutenowe
• masło lub masło roślinne
• puree z dyni
• herbata bez cukru

II okres – remisji (po ustąpieniu ostrych objawów biegunki):

Śniadanie:
• pasta jajeczna (1,5 sztuki jajka, pietruszka)
• pieczywo bezglutenowe lub wafle ryżowe z masłem
• sałatka z kiszonych ogórków z dodatkiem marchewki polana olejem rzepakowym
• słaba herbata z cytryną bez cukru

Przekąska I:
• koktajl z: jagód (50g) bio jogurtu naturalnego lub bio kefiru naturalnego
(wszystko zmiksować blenderem)

Obiad:
• ryż biały (90 g), lub ziemniaki w mundurkach (2 szt) posypane kurkumą i koperkiem
• pierś z kurczaka lub ryba – duszona lub przyrządzona na parze w towarzystwie gałązki rozmarynu, cytryny i oleju kokosowego
• dynia pieczona z bazylią polana oliwą z oliwek
• słaba herbata bez cukru

Przekąska II:
• sok ze świeżo wyciśniętej pomarańczy

Kolacja: 

Sałatka grecka z:
• mix sałat, pomidor bez skóry i pestek (½ średniej sztuki), ogórek bez skórki, kilka oliwek, ser feta (60g), sól, pieprz, oliwa z oliwek, ulubione zioła,
• pieczywo bezglutenowe w formie grzanek
• herbatka z melisy bez cukru

Powyższą dietę należy stosować w czasie choroby. Okres jej przestrzegania  najlepiej  skonsultować z lekarzem prowadzącym chorego, może on trwać dłużej lub krócej w zależności od objawów chorobowych.  Większość pacjentów może powrócić do normalnego – racjonalnego sposobu odżywiania, z wykluczeniem pojedynczych produktów bogatych w FODMAP, w celu zachowania zrównoważonej flory bakteryjnej jelit.

 

 

Literatura:
1. W. Hryniewicz, G. Martirosian, T. Ozorowski (2011) Zakażenia Clostridium difficile. Diagnostyka, terapia, profilaktyka. Narodowy Instytut Leków, Warszawa.
2. P. Sawiec. (2013) Postępowanie w zakażeniu C. difficileu niemowląt idzieci. Aktualne (2013) stanowisko AAP, Medycyna Praktyczna Pediatria 2013/04.
3.  A. Olczak, E. Grąbczewska (2012) Rzekomobłoniaste zapalenie jelit o etiologii.Clostridium difficile, Przegląd epidemiologiczny, Tom 66, nr 1.
4. A. Szczęsny, G. Martirosian (2002) Epidemiologia zakażeń Clostridium difficile.Przegląd epidemiologiczny.
5. B. Figura, (2013) Niekorzystne następstwa antybiotykoterapii w zakresie układu trawiennego. Farmakoterapia 2013/03.
6. Hu M.Y., Katchar K., Kyne L., Maroo S., Tummala S., Dreisbach V. i wsp.: Prospective derivation and validation of a clinical prediction rule for recurrent Clostridium difficile infection. Gastroenterology 2009, 136, 1206-14.
7. Garey K.W., Sethi S., Yadav Y., DuPont H.L.: Meta-analysis to assess risk factors for recurrent  Clostridium difficile infection. J Hosp Infect 2008, 70, 298-304.
8. Petrella L.A., Sambol S.P., Cheknis A., Nagaro K., Kean Y., Sears P.S. i wsp.: Decreased cure and increased recurrence rates for Clostridium difficile infection caused by the epidemic C. difficile BI strain. Clin Infect Dis 2012.
9.  http://www.ibsdiets.org/fodmap-diet/fodmap-food-list/
10.   http://shepherdworks.com.au/disease-information/low-fodmap
11.   http://www.nhs.uk/translationpolish/documents/clostridium_difficile_polish_final.pdf
12.   http://www.plospathogens.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.ppat.10029952.
13.   http://gastrologia.mp.pl/choroby/jelitogrube/show.html?id=80812
       
Opracowała: Marzena Witek

Sprawdziła i zatwierdziła: Zdzisława Wiśniewska

 

 

  Postępowanie dietetyczne po resekcji  żołądka

 

 

Po zabiegu pacjent ma założoną sondę odciągającą treść żołądka (tj. doba 0, I i II po operacji).

 

Doba operacyjna

Wlew kroplowy, zwilżanie ust wodą przegotowaną,

I doba operacyjna

Wlew kroplowy, zwilżanie ust wodą przegotowaną,

II doba pooperacyjna

Wlew kroplowy, po pojawieniu się ruchów perystaltycznych: gorzka herbata w ilości 500 ml / dobę. Po 15 ml naraz.

III doba pooperacyjna

Wlew kroplowy, herbata gorzka (na zlecenie lekarza – lekko osłodzona)

w ilości 500 – 1000 ml na dobę,  po 30 ml naraz.

IV doba pooperacyjna

Jak doba III na zlecenie lekarza można wprowadzić

dietę kleikową klasyczną (kleiki, herbata, suchary rozmoczone).

V doba pooperacyjna

Jak doba IV  -  na zlecenie lekarza: dieta kleikowa zmodyfikowana o rozcieńczony sok z jabłek, marchwi, mleko, kompot przetarty z jabłek, przecier z jabłek gotowanych, marchew puree. Uwaga! Soki świeżo wyciśnięte.

VI doba pooperacyjna

Jak doba V - na zlecenie lekarza: herbata, kawa zbożowa z mlekiem, zupa mleczna, bułka z masłem, bulion warzywny z manną, ziemniaki puree, warzywa gotowane podane w postaci puree: marchew, seler, buraczki, kompot przetarty, napój owocowy (dieta bez mięsa).

VII i dalej

Jak doba VI -  na zlecenie lekarza:  dieta łatwo strawna, niskotłuszczowa w formie przetartej i papkowatej. Można już podawać mięso (filet drobiowy) gotowane mielone, jaja  na miękko.

 

Konsekwencją zabiegu chirurgicznego  mogą być dolegliwości określane  zespołem poresekcyjnym  tj: zaburzenia trawienia i wchłaniania.

Pokarm szybciej przechodzi przez jelita,  dochodzi do zmniejszenia masy ciała, zaburzeń we wchłanianiu żelaza – niedokrwistości, niedoborów witamin z grupy B, złego wchłaniania z powodu biegunki.

Zastosowanie ma dieta łatwo strawna - bogatobiałkowa – niskoresztkowa - z ograniczeniem tłuszczy zwierzęcych oraz jedno i dwu cukrów.

Skoncentrowane cukry powodują szybki wzrost ciśnienia osmotycznego, wskutek przenikania  płynów do światła jelita cienkiego – wówczas jelito ulega  gwałtownemu  rozszerzeniu.

Z podobnych względów ogranicza się również sól.

 

Ostrożnie należy podawać mleko, ponieważ może nastąpić nietolerancja laktozy.

 

Zaleca się od 6 do 8 mało objętościowych posiłków.

Płyny takie, jak przegotowana woda, napar z ziół, słaba herbata, w ilości 5 – 6 szklanek na dobę  podaje się między posiłkami lub na 45 minut przed posiłkiem.

Wskazany jest odpoczynek po posiłkach.

 

Zazwyczaj w szpitalach przez 5 dni po zabiegu pacjent otrzymuje jedynie kroplówki, które zawierają wszystkie niezbędne substancje do życia. Jest to czas potrzebny do wstępnego zespolenia połączonych części przewodu pokarmowego, zabezpiecza to przed ich pęknięciem, do którego mogłoby dojść, gdyby pacjent zaczął wcześniej jeść.

Bardzo istotnym zaleceniem diety po okresie rekonwalescencji jest dostarczenie pacjentowi odpowiedniej ilości białka. Większość białka, ponad 50% powinno stanowić białko pochodzenia zwierzęcego.

 

 

 

Zasadydiety:

1. Dieta bogatobiałkowa.

2. Ograniczyć, a nawet wykluczyć z jadłospisu tłuszcze, zwłaszcza zwierzęce (śmietanę, masło, smalec, słoninę, boczek).

3. Posiłki  podawać w małych ilościach od 6 nawet do 8 dziennie. 

Przez pierwszy miesiąc a nawet do 6 tygodni po operacji zaleca się potrawy gotowane i rozdrobnione w postaci papek i przetarte.

Jeśli zachodzi taka potrzeba – potrawy dodatkowo rozcieńczać płynami.

Pacjent powinien jeść powoli, dokładnie przeżuwając każdy kęs.

4.Produkty do sporządzania posiłków należy wybierać o niskim stopniu przetwarzania, jak najbardziej naturalne, nie poddawane marynowaniu, peklowaniu, wędzeniu, bez sztucznych środków słodzących. 

5. Zupy i sosy nie zaprawia się zasmażkami i śmietaną, zup nie sporządza się na wywarach z kości i mięsa.

6. Dokładnie obserwować i notować tolerancję na nowo włączane produkty i potrawy.

7. Nowe potrawy włączać do jadłospisu stopniowo i w objętościowo  małych ilościach.

8. Chory powinien pamięć o  wykonywaniu prostych ćwiczeń fizycznych (spacery, wchodzenie i schodzenie po schodach), które przynoszą liczne korzyści zdrowotne (spowalniają zmiany destrukcyjne w obrębie układu kostno – stawowego, zapobiegają zanikowi mięśni, przykurczom ścięgien, przeciwdziałają osłabieniu, zapobiegają: tworzeniu się obrzęków i niekontrolowanemu przyrostowi masy ciała, odleżynom, unieruchomieniu i utracie samoobsługi).

Aktywność fizyczna reguluje pracę jelit, zapobiega zaparciom, poprawia apetyt. Ważne jest to, aby poziom aktywności fizycznej dobrany został indywidualnie i uwzględniał sprawność fizyczną i wydolność organizmu pacjenta. Rodzaj, czas trwania i natężenie aktywności fizycznej należy skonsultować z lekarzem prowadzącym.

 

 

Produktipotrawy

Zalecane

Przeciwwskazane

Napoje

Mleko, kefir i jogurt 1,5 – 0,5 % tłuszczu, maślanka 0,5 % tłuszczu, herbata z mlekiem i kawa zbożowa z mlekiem z niską zawartością tłuszczu, słaba herbata, herbata owocowa, ziołowa, wody niegazowane.

Alkoholowe, kakao, płynna czekolada, kawa naturalna, mocna herbata, mleko-kefir - jogurt pełnotłusty, woda gazowana, pepsi, coca- cola itp.

Pieczywo

Chleb pszenny-jasny i czerstwy, bułki pszenne, biszkopty na białkach, sucharki.

Chleb świeży, chleb żytni, chleb razowy, graham pszenny, pieczywo chrupkie, pieczywo pszenne razowe, pieczywo z dodatkiem otrębów  -soi - -słonecznika – dyni, pieczywo cukiernicze z dodatkiem tłuszczu, biszkopty na całych jajach.

Dodatki do pieczywa

Chudy twaróg (jeżeli chory toleruje), chuda szynka i polędwica z drobiu mielone ( nie wędzone), mięso drobiowe bez skóry -cielęcina, indyk -królik - wołowina gotowane mielone, ścięte białko jaja, dżemy bez pestek, marmolada, miód.

W ograniczonych ilościach masło i margaryny miękkie.

Wędliny wędzone, smalec, słonina, boczek, margaryny w kostkach,  masło w większych ilościach. Sery ostre, topione i dojrzewające. Jaja na twardo.

Zupy i sosy gorące

Rosół jarski, ziemniaczane, przetarte owocowe, krupnik, jarzynowe z dodatkiem zalecanych warzyw, chudy rosół cielęcy, chudy rosół z piersi kurczaka (bez skóry), mleczne.

Tłuste zawiesiste, na wywarach: mięsnych, kostnych, grzybowych, zasmażane, zaprawiane śmietaną, pikantne, z warzyw kapustnych, strączkowych,ogórków, esencjonalne rosoły.

Sosy: ostre (chrzanowy, musztardowy, grecki) z dodatkiem śmietany.

Dodatki do zup

Bułka, grzanki, ryż, kasza manna, ziemniaki

Kluski francuskie, kluski kładzione, groszek ptysiowy,grube makarony, łazanki, nasiona roślin strączkowych, jaja na twardo.

Mięso, drób, ryby

Chuda cielęcina, młoda wołowina, królik, indyk bez skóry, kurczak bez skóry, dorsz, pstrąg strumieniowy, sola, mintaj, morszczuk, halibut biały, sandacz, flądra, szczupak.

Mięsa i ryby gotowane w postaci pulpetów, budyni, potrawek i galaretek.

Wieprzowina, baranina, gęsi, kaczki, dziczyzna, flaki, wątroba.

Tłuste ryby: węgorz, tłusty karp, łosoś, tołpyga, halibut niebieski, śledzie, sardynka, pikling.

Potrawy smażone i pieczone w tradycyjny sposób duszone z dodatkiem tłuszczu: z mięsa, drobiu i ryb. Żywność marynowana i wędzona.

Tłuszcze

W bardzo ograniczonych ilościach masło i miękkie margaryny oraz oleje:

- słonecznikowy, sojowy, rzepakowy – bezerukowy, oliwa z oliwek.

Smalec, słonina, boczek, łój, margaryny twarde,  śmietana, majonez, tłuszcze kuchenne.

Warzywa

Młode  soczyste gotowane: marchew, dynia, kabaczek, pietruszka, patisony, seler, pomidor bez skórki.

Potrawy gotowane w formie papek i przetarte.

Podprawione zawiesinami, oprószone, surowe soki.

Surowe warzywa.

Warzywa kapustne, cebula, czosnek, pory, suche nasiona roślin strączkowych,ogórki, brukiew, rzodkiewka, rzepa, kalarepa, fasolka szparagowa, groszek zielony, kalafior, warzywa w postaci surówek, sałatek, z majonezem i musztardą, warzywa marynowane, solone. Grzyby.

Ziemniaki

Gotowane, puree z mlekiem.

Smażone z tłuszczem: frytki, krążki, chipsy, placki ziemniaczane.

Owoce

Dojrzałe, soczyste: jagodowe i winogrona bez pestek (w postaci przecierów), cytrusowe, brzoskwinie, morele, banany,

jabłka pieczone, gotowane.

Gruszki daktyle, czereśnie, figi, kawon, owoce marynowane.

Desery

Kisiele, budynie, galaretki owocowe, mleczne na mleku odtłuszczonym, kompoty z przetartymi owocami, soki owocowe.

Torty, ciasta kruche, francuskie, biszkoptowe i z masami, pączki, faworki, czekolada, batony, lody, chałwa, słodycze zawierające kakao, orzechy. Słone przekąski

Przyprawy

Łagodne: kwasek cytrynowy, sok z cytryny, zielona pietruszka, zielony koperek, rzeżucha, melisa, cynamon, majeranek, wanilia.

Ostre: ocet, pieprz, papryka ostra, chili, curry, musztarda, ziele angielskie, liść laurowy, gałka muszkatołowa, gorczyca.

 

Jeżeli u chorego po resekcji żołądka, po zjedzeniu nawet bardzo niewielkiej ilości pokarmu, wystąpiły objawy  ze strony przewodu pokarmowego i układu krążenia w postaci: odczuwania pełności w nadbrzuszu, odbijania, nudności, wymiotów, kurczowych bóli brzucha, biegunek, omdleń, osłabienia, kołatania serca, pocenia się, uczucia lęku, to może oznaczać, że pojawił się zespół poposiłkowy lub poresekcyjny.  Dolegliwości te  najczęściej pojawiają się po około 30 minutach od zjedzenia pokarmu bogatego w węglowodany proste (postać wczesna) lub dopiero po około 2-4 godzinach po posiłku (postać  późna).

W tym przypadku stosuje się dietę bogatobiałkową a także,

1. ogranicza się spożycie tłuszczów i cukrów prostych,

2. zaleca się ostrożność przy spożywaniu mleka i produktów mlecznych, które mogą zaostrzyć objawy zespołu  poposiłkowego. Dotyczy to szczególnie pacjentów z nietolerancją laktozy - cukru mlekowego. Należy spróbować zastąpić mleko jogurtem, kefirem lub maślanką,

3. ogranicza się ilości spożywanych węglowodanów prostych: słodyczy, pieczywa cukierniczego, napojów z dodatkiem cukru, owoców o dużej zawartości cukrów np. : winogron,

4. bezpośrednio po posiłku zabronione jest picie jakichkolwiek napojów, należy pić przed lub między posiłkami,

5. po każdym posiłku pacjent powinien leżeć około 20 minut.

 

 

Opracowała:

Zdzisława Wiśniewska

źródła:

Praktyczny podręcznik dietetyki. Wydawnictwo IŻŻ. Dietetyka Żywienie Zdrowego i Chorego Człowieka – Ciborowska i Rudnicka. Wydawnictwo Lekarskie PZWL.

Żywienie w chorobach nowotworowych po przebytej operacji chirurgicznej – Prof. dr hab. n. med. Mirosław Jarosz, mgr inż. Iwona Sajór.  Instytut Żywności i Żywienia.

Patronat honorowy: Polskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej.

 

 

 

 

 

Na powstanie ran odleżynowych mogą wpłynąć różne czynniki, które trudno wyeliminować, ponieważ wiążą się z ogólnym stanem chorego np.:

  • niedokrwistość,
  • niedobory witamin,
  • zaburzenia przyswajania składników pokarmowych,
  • niedożywienie.

Dieta pacjenta z odleżynami polega na uzupełnieniu niedoborów pokarmowych ze szczególnym uwzględnieniem:

  • białka (jeżeli nie występują przeciwwskazania związane z inną chorobą np.: ciężką niewydolnością nerek) - zawarte w białkach aminokwasy biorą czynny udział w budowie i regeneracji tkanki mięśniowej. Najlepszym źródłem białka są mleko i jego przetwory, jaja, mięso, drób, ryby.

Zastosowanie tutaj ma dieta łatwo strawna bogatobiałkowa.
1. Posiłki powinny być spożywane regularnie od 4 do 6 razy dziennie.
2. Potrawy należy gotować w wodzie lub na parze, piec bez tłuszczu, w rękawie foliowym, podprawiać zawiesiną z mąki i mleka.
3. Aby zwiększyć ilość białka w jadłospisie, można wykorzystać mleko w proszku jako dodatek do potraw (do zaprawiania zup, sosów, do deserów mlecznych, do różnych ciast i napojów). Białko jaja kurzego również wzbogaca potrawy takie jak: budynie, pulpety, rolady mięsne, omlety.
Desery, surówki, niektóre zupy oraz potrawy z mąki można wzbogacać w białko przez dodanie serka homogenizowanego.
4 . Produkty spożywane powinny być bogate w:
a ). witaminy:

  • C (źródłem tej witaminy są owoce dzikiej róży, jagodowe, cytrusowe a także zielona pietruszka, warzywa kapustne, papryka, pomidory, ziemniaki, chrzan),
  • A (występuje w tłuszczu rybim – tranie, wątrobie, serach, żółtkach jaja oraz margarynach wzbogaconych w tą witaminę. W organizmie człowieka jest wytwarzana z prowitamin witaminy A – karotenoidów, występujących w produktach roślinnych np.: marchwi, dyni, groszku zielonym, fasolce szparagowej, koperku, morelach, brzoskwini),
  • B 2 (znajduje się w mleku i jego przetworach, jajach, produktach zbożowych gruboziarnistych, w drożdżach piwowarskich, w wątrobie),
  • E (źródłem tej witaminy są oleje roślinne, zwłaszcza słonecznikowy, margaryny wzbogacone w ten składnik, kiełki i zarodki pszenne, produkty zbożowe gruboziarniste, zielona pietruszka, szpinak, sałata, kukurydza oraz żółtko jaj, masło, mleko i jego przetwory).

b). makropierwiastki:

  • WAPŃ (źródłem wapnia są; mleko, przetwory mleczne, konserwy rybne zawierające kościec – sardynki, szproty, jaja, mąka, kasze, warzywa liściaste, orzechy, kakao),
  • FOSFOR (znajduje się w jajach, mięsie, rybach, podrobach, mleku i jego przetworach, zwłaszcza w serach podpuszczkowych),
  • MAGNEZ (występuje w zielonych częściach roślin czyli w warzywach liściastych, kiełkach zbóż, otrębach, produktach zbożowych pełnego przemiału, kukurydzy, bananach, orzechach, migdałach, kakao i czekoladzie. W mniejszych ilościach w mleku i jego przetworach oraz mięsie),
  • POTAS (bogate w potas są ziemniaki gotowane i pieczone w łupinach, zielona pietruszka, seler, marchew, pomidory, kapusta, banany, śliwki, porzeczki, suszone owoce, pieczywo razowe, mleko),
  • KRZEM (występuje w pokrzywie i skrzypie polnym, w łuskach ziarna zbóż: płatkach owsianych, otrębach pszennych, w czosnku, szczypiorku, mleczku pszczelim, wodzie źródlanej, w skórce owoców - nie należy obierać jabłek i gruszek, agrest i winogrona należy spożywać ze skórką),

c). mikropierwiastki:

  • ŻELAZO (źródłem są; mięso i przetwory mięsne z krwią, ryby, drób, żółtka jaj, mąka z pełnego przemiału, otręby pszenne i ryżowe, zarodki pszenne, szpinak, pietruszka zielona i korzeń, szczypior, szczaw, boćwina i buraki czerwone, brukselka, suszone owoce i warzywa,
  • CYNK (występuje w produktach zbożowych z pełnego przemiału, podrobach, mięsie, rybach, żółtkach jaj, nasionach słonecznika, dyni, kiełkach pszenicy).
  • 5. Dieta powinna dostarczać odpowiednią ilość błonnika pokarmowego, który pomaga oczyścić organizm z toksyn jednocześnie zabezpieczając przed zaparciami, które bardzo często nękają osoby leżące. Najlepszym źródłem błonnika są owoce i warzywa podawane w postaci gotowanej, duszonej lub pieczonej, tarte lub mielone tak aby nie działały drażniąco na przewód pokarmowy chorego.

6. Należy unikać potraw zalegających w żołądku, wzdymających ostro przyprawionych, używek (papierosów, alkoholu, mocnej herbaty i kawy),
7. Ograniczyć spożycie tłuszczów zwierzęcych, słodyczy, cukru i soli,
8. Należy dbać o utrzymanie należnej wagi ciała pacjenta.

 

Produkty

ipotrawy

Zalecane

Zalecanewumiarkowanychilościach

Przeciwwskazane

NAPOJE

Mleko 2%tłuszczu, jogurt,kefir, maślanka,serwatka, słabaherbata, słabakawa, napojeowocowe, sokiowocowo- warzywnez mlekiem,koktajle mleczno- owocowe

Mocna herbata,mocna kawa,jogurt pełnotłusty,mleko pełnotłuste,

Kakao, czekolada,napoje alkoholowe,wody mineralnegazowane, cocacola, pepsi,lemoniada

PIECZYWO

Chleb pszenny,suchary, bułki,biszkopt, pieczywopółcukiernicze, drożdżowe,herbatniki

Chleb graham,pieczywo

cukiernicze,chrupki pszenne,pieczywo pszennerazowe zdodatkiem słonecznikai soi.

Chleb żytniświeży, chlebżytni razowy,pieczywo chrupkieżytnie.

DODATKI

DO

PIECZYWA

Masło, chudyi półtłustyser twarogowy,serek homogenizowany,ser ziarnisty,pasty serowez różnymidodatkami, mięsogotowane, chudewędliny, szynka,polędwica drobiowa,chude ryby,ścięte białkojaja, galaretkimięsne, drobiowe,rybne.

Miękkie margaryny,tłusty twaróg,całe jajagotowane namiękko, jajecznicana parze,jajko sadzone,parówki cielęce,ryby wędzone,kiełbasa szynkowa,pasztet drobiowychudy robionyw domu.

Tłuste wędliny,konserwy, salceson,kaszanka, pasztetowa,smalec, tłustesery żółte,topione, serpleśniowe, serFeta,jajagotowane natwardo ismażone ztłuszczem.

ZUPY

I

SOSY

GORĄCE

Chudy rosółz cielęciny,kurczaka bezskóry, rosółjarski, krupnik,jarzynowe, ziemniaczana,owocowe zaprawianemąką imlekiem, lubmąką iśmietanką albozaprawą zacieranąz mąkii masła,sosy łagodneze słodkąśmietaną .

Rosół, kalafiorowa,

z ogórkówkiszonych, pieczarkowa,zaprawiane mąką

i śmietaną, zaciąganeżółtkiem.

Chrzanowy, musztardowy,zaciągane żółtkiem

Tłuste, zawiesiste,na mocnychwywarach mięsnych,kostnych, grzybowych,zasmażane, pikantne,

z warzywkapustnych, strączkowych.

Grzybowy, cebulowy,zasmażane.

DODATKI

DO

ZUP

Bułka, grzanki,kasza manna,jęczmienna, krakowska,ryż, drobnemakarony, laneciasto, kluskibiszkoptowe.

Kluski francuskie,groszek ptysiowy.

Grube kasze:pęczak, gryczana,grube makarony,kluski kładzione,jaja gotowanena twardo,nasiona roślinstrączkowych.

MIĘSO,

DRÓB,

RYBY

Chuda cielęcina,królik, kurczakbez skóry,indyk bezskóry, wątroba,chude ryby:dorsz, młodykarp, pstrąg,lin, okoń,szczupak, fladra,sandacz, mintaj,morszczuk. Potrawygotowane: pulpety,budynie, potrawki.

Wołowina, dziczyzna,chuda wieprzowina,ozorki, serca,ryby morskie:makrela, śledzie,karmazyn, sardynka.Potrawy duszonebez obsmażania

na tłuszczupieczone wfoli lubpergaminie.

Tłuste gatunki:wieprzowina,baranina,gęsi,kaczki, tłusteryby: węgorz,tłusty karp,łosoś, sum,tołpyga.

Potrawy smażone,pieczone wtradycyjny sposób.

POTRAWY

PÓŁMIĘSNE

I

BEZMIĘSNE

Budynie zkasz, warzyw,makaronu cienkiego,mięsa, risotto,leniwe pierogi,tarta zwarzywami, zserem, zowocami

Zapiekanki zkasz, warzywi mięsa,kluski francuskie,makaron zmięsem, kluskiziemniaczane.

Wszystkie potrawysmażone natłuszczu: plackiziemniaczane, bliny,kotlety, krokiety,bigos, fasolkapo bretońsku.

TŁUSZCZE

Masło, słodkaśmietana

( 18%), olejeroślinne: sojowy,słonecznikowy, rzepakowybezerukowy, kukurydziany,oliwaz oliwek.

Masło roślinne,margaryny miękkie.

Smalec, łój,słonina, boczek,margaryny twarde.

WARZYWA

Młode, soczyste:marchew, dynia,kabaczek, patisony,buraki, seler,pietruszka, pomidorybez skórki,skorzonera, szparagi,sałata inspektowa,warzywa zwody zdodatkiem tłuszczu.

Szpinak, kalafior,brokuły, groszekzielony, fasolkaszparagowa, sałatazielona, rabarbar,cykoria, drobnostarte surówkinp. :z marchewki,selera,

Warzywa kapustne,cebula, czosnek,pory, suchenasiona roślinstrączkowych, ogórki,brukiew, rzodkiewki,rzepa, kalarepa,papryka, warzywa  surowe wpostaci grubostartych ,warzywa zasmażane,marynowane, solone

ZIEMNIAKI

Gotowane, pieczone

 

Smażone ztłuszczem, frytki.

OWOCE

Dojrzałe, soczyste, jagodowe, winogronabez pestek, (w postaci przecierów), cytrusowe,dzikiej róży,brzoskwinie, morele,banany, jabłkapieczone igotowane.

Wiśnie, śliwki,kiwi, melon,(w przypadkuzaparć namoczoneśliwki suszone)

Wszystkie niedojrzałe,gruszki, czereśnie,daktyle, kawon,orzechy, owocemarynowane.

DESERY

Kisiele, budynie, galaretki mleczne, owocowe, jogurty, z serka homogenizowanego, kremy, bezy, musy, suflety, soki przecieryowocowe.

Ciasta deserowe,lody

Tłuste ciasta, torty, deseryz używkami, czekolada, batony,chałwa, deseryz kakao.

PRZYPRAWY

Sok z cytryny, kwasekcytrynowy, cukier, pietruszka, zielonykoperek, majeranek, rzeżucha, melisa,bazylia, kminek

Ocet winny,sól, pieprzziołowy, jarzynka,vegeta, paprykasłodka, estragon,tymianek

Ostre: ocet,pieprz, paprykaostra, chili,curry, musztarda,ziele angielskie,liść laurowy,gałka muszkatołowa,gorczyca.

 

W diecie tej można podawać choremu (po obowiązkowej konsultacji z lekarzem prowadzącym) dietetyczne środki spożywcze specjalnego przeznaczenia medycznego o różnej konsystencji, smaku i składzie np.: nutridrinki, peptomen, protifar itd.

 

Opracowała:

Zdzisława Wiśniewska

 

źródła:

Dietetyka żywienie zdrowego i chorego człowieka – mgr Helena Ciborowska, mgr Anna Rudnicka. Wydawnictwo Lekarskie PZWL.

Praktyczny podręcznik dietetyki – redaktor naukowy prof. dr hab. n. med. Mirosław Jarosz wyd. Instytut Żywności i Żywienia.

 

 

CIĄŻA

Dieta kobiety ciężarnej w świetle zaleceń międzynarodowych...

Suplementacja kwasem foliowym w ciąży i okresie jej planowania...

Nadmierna masa ciała w ciąży...

Czy dieta może modyfikować aktywność genów?...

Dieta ketogenna w okresie ciąży. Niebezpieczna i pseudonaukowa propozycja odżywiania...

Dieta wegańska w okresie ciąży...

Alkohol w czasie ciąży? Stanowczo nie...

Jak dużo możesz zrobić dla swojego dziecka, zanim przyjdzie na świat – żywienie kobiet w ciąży...

Pregoreksja jako jedno z zaburzeń odżywiania w ciąży - jak rozpoznać i leczyć?...

 

KARMIENIE PIERSIĄ

Co może jeść kobieta karmiąca? Wszystko!...

Dlaczego dieta w czasie karmienia piersią ma wielkie znaczenie?...

Mleko kobiece – „złoty standard” w żywieniu niemowląt. Składniki odżywcze...

Jak przechowywać pokarm kobiecy odciągnięty na potrzeby własnego dziecka?...

 

Żywienie kobiety ciężarnej

 

Prawidłowe odżywianie kobiety ciężarnej wpływa na jej stan zarówno w czasie ciąży, jak i na jej zdrowie w okresie późniejszym.

Prawidłowy wzrost i rozwój płodu zależy od stanu odżywienia kobiety ciężarnej nie tylko w czasie ciąży, ale i w okresie przed poczęciem.

Istnieje związek między masą urodzeniową noworodka a prawidłową masą ciała kobiety ciężarnej oraz przyrostem tej masy w ciąży.

Największe ryzyko urodzenia noworodka z małą masą , mają te kobiety, u których przyrost masy ciała w ciąży był niewielki. Ryzyko to może być spotęgowane poprzez palenie papierosów w ciąży.

 

W określeniuprawidłowe żywienie kobiet ciężarnych i karmiącychmożna wyróżnić następujące problemy:

1 . Zapotrzebowanie energetyczne w poszczególnych okresach ciąży i połogu.

W zagadnieniu tym mieszczą się niedobory energetyczne - występujące rzadko, oraz znacznie częstsze zjawisko , jakim jest występowanie nadwagi i otyłości wynikające z nadmiernego spożycia w odniesieniu do zapotrzebowania.

 

2 . Spożycie w aspekcie proporcji podstawowych składników odżywczych oraz produktów , które źródłem poszczególnych składników. W tym zakresie występuje częściej niedożywienie białkowe z za małym spożyciem witamin i soli mineralnych.

 

3 . Prawidłowe żywienie kobiety w okresie przed poczęciem. Coraz częściej podkreśla się wagę prawidłowego odżywiania w okresie przed planowana ciążą.

 

4 . żywienie kobiet w czasie karmienia piersią.

 

Nieprawidłowe żywienie w czasie ciąży może źle wpływać na jej przebieg i być przyczyną takich powikłań jak poronienie, przedwczesny poród, zaśniad groniasty. Istnieją dobrze udokumentowane prace wskazujące, że np. suplementacja kwasem foliowym w okresie przed poczęciem i w ciąży kilkakrotnie zmniejsza wystąpienie u noworodka wady cewy nerwowej , a suplementacja jodemryzyko wola tarczycy i kretynizmu. Niedobór kwasu foliowego może być przyczyną niedokrwistości megaloblastycznej lub wady pierwotnej cewy nerwowej.

 

Zmiana nawyków żywieniowych kobiety ciężarnej powinna obejmować nie tylko okres samej ciąży, ale kilkumiesięczny okres przed planowanym jej początkiem. Zmiana diety w tym okresie ma na celu wyrównanie ewentualnych niedoborów żywieniowych.

 

Według zaleceń Komitetu Żywienia Człowieka PAN kobiety ciężarne powinny otrzymywać 2800 kcal na dobę , a kobiety karmiące 3100 kcal na dobę.

W okresie tym rośnie zapotrzebowanie na podstawowe składniki odżywcze,

a w mniejszym stopniu na energię.

 

Zgodnie z danymi międzynarodowymi ( zalecenia mniejsze od polskich o około 300 kcal / dobę), dla kobiety o masie ciała 60 kg i wzroście 165 cm, zapotrzebowanie kaloryczne przy lekkiej pracy zawodowej wynosi od 4 miesiąca ciąży 23002500 kcal na dzień.

Zapotrzebowanie na białko rośnie proporcjonalnie do rozwoju płodu, łożyska oraz tkanek matczynych itd. do 1, 3 g / kg masy ciała. Białko powinno być biologicznie wysokowartościowe.

W odniesieniu do substancji mineralnych szczególne znaczenie ma żelazo i wapń.

Dzienne zapotrzebowanie na wapń wzrasta w ciąży do 1, 2 g a nawet 1, 5 g.

Zwiększa się również zapotrzebowanie na żelazo i kwas foliowy , często pojawiająca się pod koniec ciąży niedokrwistość zmusza do stosowania suplementacji.

Wzrasta zapotrzebowanie na witaminy, zwłaszcza z grupy B.

 

Do zaleceń , które podczas ciąży powinny być w szczególny sposób przestrzegane, należą :

  • zupełne wykluczenie alkoholu ( duże ryzyko patologii płodowych od niego zależnych),

  • ograniczenie spożycia kawy i mocnej herbata ze względu na negatywny wpływ dużych ilości kofeiny na rozwój płodu,

  • rezygnacja ze spożywania wątroby ( duża zawartość retinolu, sprzyja wadom rozwojowym ),

  • dbanie o unikanie zakażeń pokarmowych, które mogą grozić poronieniem, przedwczesnym porodem itd.

Codziennie należy spożywać produkty zbożowe, mleczne, wysokobiałkowe ( ryby, drób, chude mięso lub nasiona roślin strączkowych), warzywa i owoce, oraz niewielką ilość tłuszczów roślinnych.

1 . Produkty zbożowe są ważnym źródłem węglowodanów złożonych, które powinny być głównym źródłem energii oraz witaminy B1, niacyny, magnezu, żelaza, cynku , błonnika pokarmowego i umiarkowanej ilości białka roślinnego.

Zawartość witamin, składników pokarmowych i błonnika w produktach z pełnego przemiału jest nawet 2- 3 -krotnie wyższa niż w produktach wysoko oczyszczonych. Należy więc wybierać produkty z pełnego przemiału.

2 . Produkty mleczne - należy spożywać codziennie 3 – 4 szklanek mleka. Mleko można zastąpić jogurtem, kefirem i częściowo również serem. Mleko w diecie jest podstawowym źródłem wapnia, który jest bardzo ważny dla prawidłowego przebiegu ciąży. Prawidłowa podaż tego pierwiastka w diecie kobiety ciężarnej zapewnia prawidłowa gęstość kostną u noworodka, oraz zapobiega wystąpieniu nadciśnienia ciążowego, stanu przedrzucawkowego, przedwczesnego porodu i osteoporozy u matki. Mleko jest dobrym źródłem wysokowartościowego białka i witaminy B2 i B12. Należy wybierać chude produkty mleczne, ponieważ tłuszcz zawarty w tłustym mleku ( jogurtach , serach ) dostarcza dużej ilości energii, nasyconych kwasów tłuszczowych i cholesterolu co sprzyja rozwojowi miażdżycy tętnic.

3 . Mięso powinno być spożywane codziennie ale z umiarem. Zajmuje ważne miejsce w żywieniu, gdyż jest dobrym źródłem wartościowego białka, witaminy B2, PP, cynku a przede wszystkim łatwo przyswajalnego żelaza hemowego. Zapotrzebowanie na żelazo w czasie ciąży znacznie wzrasta, co wynika z potrzeb rozwijającego się płodu, łożyska , wzrostu macicy, i przyrostu objętości krwi matki. Niedobór żelaza może prowadzić do niedokrwistości niedobarwliwej, przedwczesnego porodu, zaburzeń jego przebiegu oraz anemii u dziecka. Ciężarna powinna codziennie spożywać chude mięso, drób lub wędlinę w ilości 200250 g. Dwa razy w tygodniu jedną porcję produktów mięsnych powinna zastąpić porcją tłustej morskiej ryby, takiej jak: śledź, makrela, łosoś. Jest to konieczne w celu zapewnienia sobie i dziecku odpowiedniego spożycia kwasów tłuszczowych z rodziny omega3. Ryby morskie zawierają także duże ilości wit D, która poprawia przyswajanie wapnia.

4 . Warzywa i owocedostarczają dużej ilości witaminy C i E, folianów, składników mineralnych, potasu i błonnika ( błonnik przeciwdziała zaparciom, wiąże kwasy żółciowe, zmniejszając stężenie cholesterolu w surowic i absorbuje wiele substancji toksycznych). Najlepiej spożywać je na surowo, ponieważ podczas gotowania tracą duże ilości witamin, zwłaszcza C i folianów. Jeżeli się je gotuje , należy to robić krótko i w małej ilości wody. Ponieważ witamina C ułatwia wchłanianie żelaza, posiłki należy planować tak, by warzywa i owoce dostarczające dużych jej ilości były spożywane podczas każdego posiłku. Niski poziom witamin antyoksydacyjnych( C i E ) u kobiety ciężarnej może przyczynić się do poronienia, stanu przedrzucawkowego oraz zaburzeń rozwoju płodu. Ciężarna będąca i I trymestrze ciąży powinna spożywać warzywa w ilości 400g, a owoce w ilości 300 g dziennie. W II i III trymestrze ciążywarzywa w ilości 500 g a owoce 400 g dziennie.

5 .Tłuszcze należy ograniczyć, w szczególności  zwierzęce zawierające duże ilości nasyconych kwasów tłuszczowych, cholesterolu, izomerów trans nienasyconych.

Duże ilości nasyconych kwasów tłuszczowych znajduje się w smalcu, tłustym mięsie, tłustych wędlinach, tłustych produktach mlecznych, śmietanie, maśle, ciastach, czekoladzie, kremach, lodach, chipsach. Spożycie tych produktów należy ograniczyć do minimum . Do smarowania pieczywa najlepiej jest używać niewielkiej ilości miękkiej margaryny. Należy unikać spożywania potraw typu fast food : hamburgerów, frytki, pizzy, kurczaka typu Kentucky, oraz zup w proszku i przemysłowych wyrobów cukierniczych.

Spośród różnych technik kulinarnych zaleca się gotowanie i pieczenie bez tłuszczu. Do gotowania, duszenia czy ewentualnie smażenia potraw, polecany jest olej rzepakowy kujawski lub uniwersalny,albo oliwa z oliwek. Oleje słonecznikowy, kukurydziany, sojowy, ze względu na dużą łatwość utleniania podczas obróbki termicznej , powinny być spożywane tylko na surowo jako dodatek do surówek lub sałatek. Do tego celu może być używany również olej rzepakowy i oliwa z oliwek.

6 . Cukier i słodycze - unikanie tych produktów chroni przed próchnicą i ułatwia utrzymanie należytej masy ciała, a podczas ciąży zapobiega nadmiernemu jej przyrostowi. Fruktoza zawarta w cukrze podnosi stężenie triglicerydów w surowicy. Trzeba także pamiętać , ze wyroby cukiernicze dostarczają zazwyczaj dużych ilości tłuszczu.

7 . Sól zbyt duże spożycie soli sprzyja nadciśnieniu, a także obrzękom . Należy więc rezygnować z dosalania potraw przed spożyciem i ograniczyć dodawanie soli w czasie gotowania. Duże ilości soli znajdują się w gotowych produktach takich jak : wędliny, sery, pieczywo. Ze względu na występowanie niedoborów jodu do przyrządzania potraw należy stosować sól jodowaną

8 . Woda – dla utrzymania prawidłowej równowagi wodno – elektrolitowej ustroju ważne jest przyjmowanie odpowiedniej ilości wody, pochodzącej zarówno z napojów jak i produktów spożywczych, Kobieta w I trymestrze ciąży powinna w ciągu dnia spożywać w sumie 2700 ml, a w drugim i trzecim trymestrze 3000 ml wody.

9 . Alkohol spożywany w czasie ciąży stwarza ryzyko wystąpienia wielu zaburzeń w rozwoju płodu np. płodowy zespół alkoholowy. Zespół ten charakteryzuje się następującymi cechami: małą masą urodzeniową, wadami serca, układu kostnostawowego i moczowego, opóźnionym rozwojem psychomotorycznym, upośledzeniem umysłowym oraz deformacją twarzy.

 

Ze względu na możliwość wystąpienia chorób : Listeriozy, Toksoplazmozy, Salmonelozy, Kampylobakteriozy nie zaleca się spożycia:

  • niepasteryzowanego mleka,

  • serów pleśniowych,

  • mięsa, drobiu, ryb, owoców morzasurowych lub poddanych zbyt krótkiej obróbce termicznej

  • żywności zbyt krótko odgrzewanej,

  • warzyw i owoców zanieczyszczonych glebą, niedokładnie umytych,

  • kiszonek,

  • surowych i niedogotowanych jaj i potraw z ich dodatkiem,

Dzięki właściwemu doborowi wartościowych produktów spożywczych w odpowiednich proporcjach łatwiej jest uniknąć niedoborów pokarmowych, które podczas ciąży zdarzają się często. Odżywianie kobiety ciężarnej powinno być oparte na zdrowym modelu żywienia ( czyli nowej Piramidzie żywienia).

Ilość posiłków w ciągu dnia powinna wynosić od 56. Należy unikać długich przerw między posiłkami, by stężenie glukozy we krwi podczas całej doby było bardziej wyrównane. Ma to szczególne znaczenie u kobiet mających skłonność do cukrzycy.

 

Podczas ciąży podstawowe znaczenie ma prawidłowy przyrost masy ciała .

tab. nr 1

Zalecane zakresy przyrostu masy ciała w czasie ciąży pojedynczej, w zależności od BMI przed ciążą

Wskaźnik masy ciała przed ciążą

BMI ( kg / )

Całkowity

przyrost masy ciała

( kg )

Przyrost masy ciała w II i III trymestrze

( kg / tydz)

Niedowaga

< 18,5

12, 5018, 00

O,5

( 0,50,6 )

Prawidłowa masa ciała

18, 524. 9

11, 50 - 16, 00

0,5

( 0,4 - 0,5 )

Nadwaga

25, 029, 9

7, 00 - 11, 50

0,3

( 0,20,3 )

Otyłość

= i > 30

 

5, 009, 00

0, 2

( 0,2 - 0,3)

 

W I trymestrze zaleca się przyrost masy ciała wynoszący 0,5 do maksymalnie 2, 0 kg.

 

W populacjach prawidłowo odżywianych przyrost ciała w okresie ciąży wynosi średnio

ok. 12, 5 kg, a średnia masa noworodków urodzonych w terminie porodu 3, 5 kg.

Szacuje się że dodatkowy wydatek energetyczny w I trymestrze ciąży wynosi około 150 kcal na dzień, a w dwóch pozostałych po około 350 kcal na dzień.

W II trymestrze związany jest on głównie z powiększeniem ciała matki ( powiększeniem macicy, gruczołów sutkowych, wzrostem objętości krwi, gromadzeniem tkanki tłuszczowej ).

Natomiast w III trymestrze z rozwojem i wzrostem płodu oraz łożyska.

 

Opracowała : Zdzisława Wiśniewska

 

Piśmiennictwo :

Żywienie kobiet w ciąży” SzostakWęgierek, Cichocka, PZWL,

Praktyczny Podręcznik Dietetyki” Instytut Żywności i Żywienia,

Żywienie człowieka zdrowego i chorego” Jan Hasik , PWN

Chemioterapia i radioterapia oddziałują nie tylko na nowotwór, ale również na zdrowe komórki organizmu w narządach sąsiadujących z nowotworem, dlatego leczenie to może powodować wiele działań niepożądanych i zanim przyniesie oczekiwany efekt może dojść do ograniczenia spożycia pokarmu i utraty masy ciała. Chorzy najczęściej skarżą się na utratę apetytu, nudności, wymioty, zaburzenia odczuwania smaku i zapachu, suchość i ból w jamie ustnej, biegunki, zaparcia, zapalenia i owrzodzenia przewodu pokarmowego lub osłabienie. Zalecenia żywieniowe należy modyfikować w zależności od rodzaju i nasilenia dolegliwości, przy czym mogą wymagać konsultacji u specjalisty w zakresie dietoterapii chorób nowotworowych, a także wsparcia farmakologicznego.

Zalecenia żywieniowe

Dieta w tym okresie powinna spełniać następujące funkcje: nie dopuszczać do niedożywienia, uaktywnić odporność, poprawić przemianę materii oraz chronić narządy wewnętrzne narażone na uszkodzenia na skutek chemio i radioterapii.
Prawidłowe odżywianie jest gwarancją lepszego rokowania zdrowotnego. Dobrze odżywiony, mocniejszy organizm ma więcej sił, aby walczyć z chorobą. Odpowiednia dieta pomoże zwiększyć odporność organizmu i zwiększa szansę na wyleczenie. Usprawnia również przemianę materii, odkwasi organizm, zregeneruje błonę śluzową przewodu pokarmowego i poprawi funkcjonowanie wątroby, trzustki i nerek.

Ogólne zasady diety

Brak jest jednakowych zasad żywienia w chorobie nowotworowej – dobór konkretnej diety uzależniony jest od tego, w jakim narządzie toczy się proces chorobowy i w jakim stopniu jest zaawansowany. Najważniejsze aspekty diety w trakcie chemioterapii i radioterapii:

  • dieta powinna być łatwo strawna, możliwie jak najbardziej urozmaicona,
  • produkty dostarczające białka powinny znajdować się w każdym posiłku (chude mięso, chude ryby, chude mleko i przetwory mleczne, jaja),
  • zaleca się aby dieta dostarczała zwiększoną, ilość warzyw i owoców (minimum 500g dziennie) połowa z nich powinna być w postaci świeżej, ale jeśli powoduje to jakieś dolegliwości należy je gotować lub sporządzać z nich zupy, musy, soki przecierane, kisiele itp.,
  • należy unikać spożywania surowego mleka,
  • jeżeli w okresie leczenia wszystkie produkty mleczne są źle tolerowane, należy je czasowo wyłączyć z diety,
  • należy ograniczyć ilość tłuszczu w diecie (wybierać chude produkty a do potraw dodawać niewielkie ilości oleju rzepakowego, lnianego lub oliwy z oliwek),
  • nie zaleca się spożywania czekolady i słodyczy,
  • jeżeli pacjent chudnie zaleca się podawanie małych przekąsek, w przerwach pomiędzy posiłkami (owoce, budynie, kisiele, kanapki) można wspomagać dietę przeznaczonymi do tego celu preparatami odżywczymi,
  • podczas odczuwania wstrętu do jedzenia należy przygotować pacjentowi niewielkie posiłki stanowiące skondensowane źródło energii i niezbędnych składników. Efekt ten można osiągnąć dodając do zup i sałatek warzywnych kasze, ryż, makaron, ziemniaki, mięso, jaja niewielką ilość oleju rzepakowego lub masła. Do deserów i twarogu dodawać mielone orzechy i suszone drobno posiekane suszone owoce,
  • w przypadku niechęci do spożywania mięsa lub ryb należy je zmielić i dodawać do potraw. Mięso czerwone zastąpić drobiowym - na ogół jest ono lepiej tolerowane,
  • metaliczny posmak mięsa należy neutralizować poprzez dodatek ziół i przypraw, świeżego ananasa, soku z cytryny, sosów warzywnych, żurawiny i borówki lub marynowanie w oliwie i ziołach przed przyrządzeniem,
  • w potrawach przestudzonych lub nawet chłodnych, odczuwanie zmiany smaku, zapachu oraz nudności jest mniej nasilone,
  • należy unikać spożywania ulubionych potraw przed zabiegami leczniczymi, ponieważ kojarzone mogą być one z leczeniem,
  • powinno zwiększyć się ilość wypijanych napojów ze względu na występujące problemy np.: nadmierną suchością w jamie ustnej, wymioty, zaparcia i biegunki,
  • w przypadku zaparć należy spróbować stopniowo zwiększać ilość pełnoziarnistego pieczywa, płatków zbożowych, otrąb, kasz, brązowego ryżu oraz surowych warzyw i owoców świeżych i suszonych (śliwki, morele, jabłka),
  • przy problemach z biegunkami przez 1 – 2 dni ma zastosowanie dieta kleikowa oraz dostarczanie organizmowi dużej ilości płynów, w przypadku uzyskania poprawy należy stopniowo włączać pokarmy stałe, na początek niewielkie ilości, co 2 – 3 godziny (biały ryż, gotowane ziemniaki i marchew, mus z bananów, pieczonych jabłek, brzoskwiń, jajo na miękko, gotowana pierś z kurczaka lub indyka, łagodnie przyprawione zupy.

Bezwzględnie należy wykluczyć żywność zawierającą sorbitol – ma działanie przeczyszczające (słodziki, gumy do żucia, słodycze, napoje słodzone, dżemy, galaretki, płatki śniadaniowe, produkty dla osób z cukrzycą).
Jeżeli przyczyną biegunki są mleko i jego przetwory, należy wykluczyć je do czasu ustabilizowania pracy jelit.
Zaleca się warzywa i owoce surowe zastąpić gotowanymi. Podczas biegunek nie wskazane są buraki czerwone, warzywa kapustne i cebulowe, śliwki, owoce cytrusowe i suszone, sok jabłkowy i gruszkowy,

  • w trakcie pojawienia się trudności z połykaniem i zapaleniem błony śluzowej jamy ustnej, należy pacjentowi podawać potrawy w postaci przetartej, papkowatej. Konieczne jest wykluczenie z diety wszystkich produktów suchych , chrupiących i o ostrych krawędziach,
  • potrawom, które wydają się gorzkie lub kwaśne można zmienić smak przez dodanie miodu lub dojrzałych owoców,
  • nudności mogą ustąpić po zjedzeniu odrobiny czegoś kwaśnego (np. kiszonej kapusty lub ogórków), do napojów można dodać sok z cytryny lub imbir,
  • w przypadku niektórych nowotworów układu krwiotwórczego, konieczne może okazać się wyłączenie produktów zawierających gluten (produkty wytwarzane z pszenicy, żyta, owsa, jęczmienia). Stosując tego rodzaju dietę w czasie napromieniowania i miesiąc po jego zakończeniu można uniknąć wielu nieprzyjemnych objawów niepożądanych. Wykluczone produkty zastępuje się ryżem, kukurydzą, gryką, amarantusem i ziemniakami,
  • w przypadku nasilonych biegunek lub wymiotów, utrzymujących się dłużej niż jedną dobę, koniecznie należy skontaktować się z lekarzem, ze względu na możliwość szybkiego odwodnienia,
  • wybierać właściwe techniki przyrządzania posiłków – gotowanie w wodzie i na parze, duszenie bez tłuszczu, pieczenie w foli aluminiowej lub rękawie foliowym, naczyniach żaroodpornych,
  • dozwolony tłuszcz dodawać do gotowych potraw,
  • należy jeść powoli, dokładnie przeżuwając,
  • zaleca się spożywanie około 2 l płynów dziennie,
  • z diety należy eliminować produkty tłuste, wędzone, konserwowane, marynowane, solone, alkohol, margaryny, masło roślinne, czerwone mięso,
  • zaleca się stosowanie ziół: bazylię, cząber, kminek, kolendrę, lubczyk, majeranek, melisę, miętę pieprzową, rzeżuchę, szałwię, trybulę, kardamon, cynamon, goździki, imbir, gałkę muszkatałową, ziele angielskie, anyż,
  • należy przestrzegać środków ostrożności w celu uniknięcia zanieczyszczenia żywności:
  1. myć często ręce (np. pomiędzy przygotowywaniem różnych składników potrawy – mięso, warzywa, ryby itd.),
  2. utrzymywać w czystości blat kuchenny, naczynia, deski kuchenne, przybory kuchenne,
  3. wymieniać często ściereczki i gąbki kuchenne,
  4. rozmrażać mrożonki w lodówce, nie na blacie kuchennym,
  5. sprawdzać daty przydatności do spożycia na kupowanych produktach żywnościowych.

Zalecenia żywieniowe dla pacjentów chorujących na ostrą białaczkę szpikową (oparto na informacji otrzymanej z oddziału Kliniki Transplantacji Szpiku we Wrocławiu oraz z „Przewodnika dla pacjentów po przeszczepie szpiku" wydanie IV – Katowice 2006 pod redakcją prof. dr hab. n. med. Jerzego Hołowieckiego).

Produkty dozwolone i przeciwwskazane w oddziale transplantacji szpiku:

Produkty i potrawy

Zalecane

Przeciwwskazane

Produkty  zbożowe

Chleb pszenny, bułki pszenne,

kasze, makarony,

ryż, płatki ryżowe.

Bułki słodkie (z serem, dżemem, makiem, lukrem);

 

Mięso, drób, ryby

Z indyka, z kurczaka, wołowe, wieprzowe -schab, polędwica, królik,

ryby: dorsz, pstrąg strumieniowy, sola morszczuk, karmazyn, sandacz, mintaj.

Potrawy gotowane, pieczone w folii lub naczyniach żaroodpornych.

Wędliny drobiowe, parzone, parówki cienkie drobiowe z zawartością mięsa powyżej 65%, szynka z drobiu, polędwica z drobiu.

Tłuste gatunki: wieprzowina, baranina, kaczki, gęsi,

Tłuste ryby: węgorz, tłusty karp, łosoś, sum

 

Potrawy smażone z mięsa, drobiu i ryb, marynowane, wędzone.

Konserwy mięsne, rybne, pasztety, kiełbasy, grube parówki, surowe mięso,

sałatki rybne,  mięsne, podroby

Warzywa i owoce

Kalafior, marchew, brokuły, ziemniaki, jabłka, brzoskwinie gotowane lub z puszki

Surowe warzywa i owoce

Nabiał

Mleko UHT, ser żółty w plasterkach, serek homogenizowany w ograniczonych ilościach ser twarogowy,

Mleko świeże bez przegotowania, kefiry, jogurty, śmietana, jajka, majonez

Zupy

Zabielane mlekiem UHT. Jarzynowa, kalafiorowa, chudy rosół (bez dodatku świeżego koperku  i  natki  pietruszki) ziemniaczana, ryżowa, krupnik., rosół jarski.

Kapuśniak,  grochówka, botwinka, grzybowa, tłuste rosoły,

Zupy zaprawiane śmietaną,       

i z zasmażką, tłuste , zawiesiste na wywarach kostnych i mięsnych.

 

II dania

Pierogi ruskie z minimalną ilością sera twarogowego bez cebuli i ostrych przypraw, kluski śląskie, pyzy ziemniaczane, kopytka, ryż z jabłkiem,  Dozwolone mięsa w postaci gotowanej, duszonej bez tłuszczu i pieczonej w rękawie foliowym lub naczyniu żaroodpornym

Potrawy kupowane w barach: gulasze, bigosy, pizza, frytki, hot dogi, hamburgery.

Napoje

Herbata, herbata owocowa, miętowa, siemię lniane, świeżo ugotowane kompoty z jabłek, soki niskosłodzone w małych kartonikach, kubuś marchwiowy, jabłkowy, woda mineralna niegazowana w małych opakowaniach, woda przegotowana, po konsultacji z lekarzem Cocacola light

Mocna herbata, mocna kawa naturalna, czekolada, napoje gazowane, alkohol

Słodycze

Biszkopty, herbatniki, krakersy, paluszki, kisiele bez kawałów owoców.

Czekolada, cukierki czekoladowe, ciasta z kremem,

ciastka z kremem, ciasta z polewą, pączki, bezy, chipsy

Tłuszcz

Masło, margaryna miękka, olej, oliwa, masło roślinne.

Smalec, margaryna twarda (kostka), słonina, boczek

Przyprawy

Zioła dodawane do gotowania i pieczenia, sól

Ketchup zrobiony w domu, musztarda, pikle, oliwki

 

Należy unikać wyrobów konserwowanych w domu (dżemy, owoce, mięsa, jarzyny), mogą one zawierać groźne bakterie i pleśnie, gdyż warunki konieczne dla prawidłowej sterylizacji są trudne do osiągnięcia w domu. Jeżeli na powierzchni jedzenia znajduje się nalot, należy je wyrzucić. Niewidzialne toksyny wnikają do jedzenia czyniąc cały produkt niebezpiecznym.
W celu zachowania bezpieczeństwa, nie należy nadziewać drobiu. Nadzienie należy ewentualnie upiec osobno.


Opracowanie:
Zdzisława Wiśniewska


Źródła:
Praktyczny podręcznik dietetyki – pod redakcją prof. dr hab. n. med. Mirosława Jarosza, wyd. Instytut Żywności i Żywienia
Dietetyka żywienie zdrowego i chorego człowieka – mgr Helena Ciborowska, mgr Anna Rudnicka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL,
Żywienie a choroba nowotworowa – Poradnik dla pacjentów i ich rodzin – wyd Instytut Żywności i Żywienia