Dieta łatwostrawna bogatobiałkowa


Dieta łatwo strawna bogatobiałkowa jest stosowana dla pacjentów: wyniszczonych, w chorobach nowotworowych, w rozległych oparzeniach, w zranieniach, w chorobach przebiegających z gorączką, dla rekonwalescentów po przebytych chorobach.

Dieta ta ma na celu dostarczenie odpowiedniej ilości białka do budowy i odbudowy tkanek ustrojowych, ciał odpornościowych, enzymów, hormonów, białek osocza. Aby białko mogło spełniać swoje zadanie, dieta musi mieć należną wartość energetyczną, w przeciwnym razie białko będzie wykorzystywane do celów energetycznych.

Charakterystyka diety.

Dieta łatwo strawna bogatobiałkowa jest modyfikacją diety łatwo strawnej. Modyfikacja ta polega na zwiększeniu ilości białka do 2. 0 g / g masy ciała, wynosi to około 100 do 120 g białka na dobę, w skrajnych przypadkach ( rozległych oparzeniach ) podaje się do 3 g / kg masy ciała i więcej , co daje do 150 g na dobę.

Białko pokrywa dobowe zapotrzebowanie energetyczne w 15 – 20 %. 2/3 białka powinno być białkiem pełnowartościowym i pochodzić z produktów zwierzęcych np.: mleko, sery twarogowe, chude mięsa, chude wędliny , jaja. Produkty te są źródłem białka o wysokiej wartości biologicznej, to znaczy , że białko to ma w swoim składzie niezbędne aminokwasy, konieczne do syntezy białek ustrojowych W celu wykorzystania białka, przez organizm, do celów budulcowych i regeneracyjnych, a nie energetycznych, w diecie tej zwiększono podaż energii w porównaniu z dietą łatwo strawną.

Dla chorych gorączkujących, z rozległymi oparzeniami, dla bardzo wyniszczonych podaje się dietę wyżej energetyczną ( od 2400 – 4000 kcal na dobę ) i 100 – 120 g białka.

Tłuszcze pokrywają 25 – 30 % energii. Duża część tłuszczu pochodzi z produktów białkowych.

Węglowodany pokrywają zapotrzebowanie energetyczne w 50 – 55 %. W diecie wskazane jest ograniczenie a nawet wykluczenie soli kuchennej oraz produktów z dodatkiem NaCl: (wędlin, konserw, marynat, pieczywa solonego).

Produktyi potrawyZalecaneZalecane w umiarkowanych ilościachPrzeciwwskazane
NAPOJEMleko 2 % tłuszczu, jogurt, kefir, maślanka, serwatka, słaba herbata, słaba kawa, napoje owocowe, soki owocowo- warzywne z mlekiem, koktajle mleczno – owocoweMocna herbata, mocna kawa, jogurt pełnotłusty, mleko pełnotłuste,Kakao, czekolada, napoje alkoholowe, wody mineralne gazowane, coca – cola, pepsi, lemoniada
PIECZYWOChleb pszenny, suchary, bułki, biszkopt, pieczywo półcukiernicze, drożdżowe, herbatnikiChleb graham, pieczywo cukiernicze, chrupki pszenne, pieczywo pszenne razowe z dodatkiem słonecznika i soi.Chleb żytni świeży, chleb żytni razowy, pieczywo chrupkie żytnie.
DODATKI DO PIECZYWAMasło, chudy i półtłusty ser twarogowy, serek homogenizowany, ser ziarnisty, pasty serowe z różnymi dodatkami, mięso gotowane, chude wędliny, szynka, polędwica drobiowa, chude ryby, ścięte białko jaja, galaretki mięsne, drobiowe, rybne.Miękkie margaryny, tłusty twaróg, całe jaja gotowane na miękko, jajecznica na parze, jajko sadzone, parówki cielęce, ryby wędzone, kiełbasa szynkowa, pasztet drobiowy – chudy robiony w domu.Tłuste wędliny, konserwy, salceson, kaszanka, pasztetowa, smalec, tłuste sery żółte, topione, ser pleśniowe, ser „Feta”, jaja gotowane na twardo i smażone z tłuszczem.
ZUPY SOSY GORĄCE Chudy rosół z cielęciny, kurczaka bez skóry, rosół jarski, krupnik, jarzynowe, ziemniaczana, owocowe zaprawiane mąką i mlekiem, lub maką i śmietanką albo zaprawą zacieraną z maki i masła, sosy łagodne ze słodką śmietaną.Rosół, kalafiorowa, z ogórków kiszonych, pieczarkowa, zaprawiane mąką i śmietaną, zaciągane żółtkiem.  Sos chrzanowy, musztardowy, zaciągane żółtkiemTłuste, zawiesiste, na mocnych wywarach : mięsnych, kostnych, grzybowych, zasmażane, pikantne, z warzyw kapustnych, strączkowych.  Sos grzybowy, cebulowy, zasmażane.
DODATKI DO ZUPBułka, grzanki, kasza manna, jęczmienna, krakowska, ryż, drobne makarony, lane ciasto, kluski biszkoptowe.Kluski francuskie, groszek ptysiowy.Grube kasze: pęczak, gryczana, grube makarony, kluski kładzione, jaja gotowane na twardo, nasiona roślin strączkowych.
MIĘSO, DRÓB, RYBYChuda cielęcina, królik, kurczak bez skóry, indyk bez skóry, wątroba, chude ryby: dorsz, młody karp, pstrąg, lin, okoń, szczupak, fladra, sandacz, mintaj, morszczuk. Potrawy gotowane : pulpety , budynie, potrawki.Wołowina, dziczyzna, chuda wieprzowina, ozorki, serca, ryby morskie : makrela, śledzie, karmazyn, sardynka. Potrawy duszone bez obsmażania na tłuszczu pieczone w foli lub pergaminie.Tłuste gatunki: wieprzowina, baranina, gęsi, kaczki, tłuste ryby: węgorz, tłusty karp, łosoś, sum, tołpyga.Potrawy smażone, pieczone w tradycyjny sposób.
POTRAWY PÓŁMIĘSNE BEZMIĘSNEBudynie z kasz, warzyw, makaronu cienkiego, mięsa, risotto, leniwe pierogi, tarta z warzywami, z serem, z owocamiZapiekanki z kasz, warzyw i mięsa, kluski francuskie, makaron z mięsem, kluski ziemniaczane.Wszystkie potrawy smażone na tłuszczu: placki ziemniaczane, bliny, kotlety, krokiety, bigos, fasolka po bretońsku.
TŁUSZCZEMasło, słodka śmietana, ( 18 %), oleje roślinne: sojowy, słonecznikowy, rzepakowy bezerukowy, kukurydziany, oliwa z oliwek.Masło roślinne, margaryny miękkie.Smalec, łój, słonina, boczek, margaryny twarde.
WARZYWAMłode, soczyste: marchew, dynia, kabaczek, patisony, buraki, seler, pietruszka, pomidory bez skórki, skorzonera, szparagi, sałata inspektowa, warzywa z wody z dodatkiem tłuszczu.Szpinak, kalafior, brokuły, groszek zielony, fasolka szparagowa, sałata zielona, rabarbar, cykoria, drobno starte surówki np. : z marchewki, selera.Warzywa kapustne, cebula, czosnek, pory, suche nasiona roślin strączkowych, ogórki, brukiew, rzodkiewki, rzepa, kalarepa, papryka, warzywa surowe w postaci grubo startych , warzywa zasmażane, marynowane, solone.
ZIEMNIAKIGotowane, pieczone. Smażone z tłuszczem, frytki .
OWOCEDojrzałe, soczyste, jagodowe, winogrona bez pestek, ( w postaci przecierów ), cytrusowe, dzikiej róży, brzoskwinie, morele, banany, jabłka pieczone i gotowane.Wiśnie, śliwki, kiwi, melon, ( w przypadku zaparć namoczone śliwki suszone )Wszystkie niedojrzałe, gruszki, czereśnie, daktyle, kawon, orzechy, owoce marynowane.
DESERYKisiele, budynie, galaretki mleczne, owocowe, jogurty, z serka homogenizowanego, kremy, bezy, musy, suflety, soki i przeciery owocowe.Ciasta deserowe, lody.Tłuste ciasta, torty, desery z używkami, czekolada, batony, chałwa, desery z kakao.
PRZYPRAWYSok z cytryny, kwasek cytrynowy, cukier, pietruszka, zielony koperek, majeranek, rzeżucha, melisa, bazylia, kminekOcet winny, sól, pieprz ziołowy, jarzynka, vegeta, papryka słodka, estragon, tymianekOstre: ocet, pieprz, papryka ostra, chili, curry, musztarda, ziele angielskie, liść laurowy, gałka muszkatołowa, gorczyca.

Uwagi technologiczne

Sposób przyrządzania potraw jest taki sam jak w diecie łatwo strawnej. Aby zwiększyć ilość białka w jadłospisie, można wykorzystać mleko w proszku jako dodatek do potraw np.: zaprawiania zup, sosów, do deserów mlecznych, do ciast i napojów.

Białko jaja kurzego wzbogaca również wiele potraw : budynie, pulpety, rolady mięsne, omlety. Surówki, desery a nawet niektóre zupy i potrawy z mąki można wzbogacać za pomocą dodatku serka homogenizowanego.

Przykładowy jadłospis diety łatwo strawnej bogatobiałkowej na 2400 kcal i 120 g białka

  • I Śniadanie:
    • zupa mleczna z kaszą manną (k. manna 20 g) i ściętą pianą z białka jaja (mleko 250 ml),
    • pieczywo pszenne (100 g) z masłem (10 g)
    • pasta z ryby wędzonej ( 40 g ) i sera twarogowego ( 50 g ) z zielona pietruszką
    • herbata z aronii.
  • II Śniadanie:
    • bułka ( 50 g ) z wędliną ( 30 g)
    • sok owocowy ( 200 ml ).
  • Obiad:
    • barszcz z botwinką (400 ml) i bułką (30 g)
    • bitki wołowe duszone w pomidorach ( 100 g mięsa, 150 g pomidorów)
    • ziemniaki z zielonym koperkiem (300 g),
    • sałata zielona (50 g) z jogurtem ( 20 ml)
    • mleczko waniliowe (130 ml mleka)
  • Podwieczorek :
    • krem z bananów (100 g) i serka homogenizowanego (50 g)
  • Kolacja:
    • budyń z kaszy krakowskiej (60 g) z mięsem drobiowym (50 g) i warzywami (150 g włoszczyzny bez kapusty), kefir (200 ml) .

Opracowała: Zdzisława Wiśniewska

na podstawie:
„Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka” mgr Helena Ciborowska, mgr Anna Rudnicka . Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
„Praktyczny podręcznik dietetyki” redaktor naukowy prof. dr hab. n. med. Mirosław Jarosz, wyd. Instytut Żywności i Żywienia.