Dieta łatwostrawna niskobiałkowa
Dieta łatwostrawna niskobiałkowa jest stosowana w chorobach nerek i wątroby przebiegających z niewydolnością tych narządów.
Zadaniem diety jest:
- zapobieganie nadmiernemu wytwarzaniu toksycznych dla organizmu produktów przemiany białkowej,
- ochrona zmienionych chorobowo narządów – wątroby, nerek,
- utrzymanie możliwie dobrego stanu odżywienia pacjenta przez dostarczenie potrzebnej ilości energii i składników pokarmowych.
Charakterystyka diety.
Dieta ustalana jest indywidualnie dla każdego pacjenta. Zapotrzebowanie energetyczne wynosi około 35 kcal / kg masy ciała. Waha się w granicach 2000 – 2500 kcal na dobę. Zaplanowana dieta powinna zapewnić realizację potrzeb energetycznych chorego i nie dopuszczać do ich niedoborów.
W diecie stosowanej w niewydolności wątroby głównym źródłem energii dla organizmu są węglowodany, tłuszcze w tej jednostce chorobowej obciążają chory narząd – w stanach ostrych produkty tłuszczowe zaleca się z diety całkowicie wykluczyć. W niewydolności nerek kalorie niebiałkowe pokrywają produkty bogatoenergetyczne – węglowodanowe i tłuszczowe.
Charakterystyczna cecha diety jest zmniejszona ilość białka do granic tolerancji tego składnika przez chorego.
Dieta niskobiałkowa dostarcza 40 – 50 g białka / dobę czyli około 0,6 – 0,7 g na / kg należnej masy ciała . W przypadku zaawansowanej niewydolności nerek lub wątroby ograniczenia tego składnika są dużo większe, wówczas zaleca się poniżej 0,6 g / kg należnej masy ciała, jest to poniżej 40 g / dobę.
Tłuszcze w chorobach nerek nie wymagają ograniczeniu , ale z uwagi na zwiększone stężenie lipidów powinno uwzględnić się tłuszcze roślinne i pochodzące z ryb morskich.
Źródłem węglowodanów są produkty zbożowe. Ilość węglowodanów w diecie ulega zwiększeniu w chorobach wątroby, związanych z niewydolnością tego narządu, i w nietolerancji tłuszczu. W tym przypadku dużemu ograniczeniu podlegają nie tylko białka, lecz i tłuszcze, dieta więc jest typowo węglowodanowa.
Diety niskobiałkowe nie zapewniają realizacji zapotrzebowania na wapń, żelazo i witaminy rozpuszczalne w wodzie. Wskazana jest suplementacja tych pierwiastków .
Uwagi technologiczne.
Potrawy przyrządza się metodą gotowania, duszenia i pieczenia bez dodatku tłuszczu. Podprawia się zawiesiną z mąki i śmietany lub mleka, kefiru, jogurtu. Tłuszcz ( masło , olej ) należy dodać do gotowych potraw. Wszystkie posiłki przyrządza się bez dodatku soli, a dozwoloną jej ilość podaje się osobno.
W celu polepszenia smaku potraw można je zakwasić, np.: sokiem z cytryny , kwaskiem cytrynowym, kwaśnym mlekiem, kiszonym żurkiem, serwatką, galaretką lub kisielem owocowym.
Smak potraw podnoszą przyprawy ziołowe zarówno świeże jak i suszone : zielona pietruszka, koperek, seler naciowy, kminek, bazylia, melisa, mięta, estragon, kolendra, tymianek, majeranek, słodka papryka, cynamon i wanilia.
Z uwagi na zmniejszenie płynów, często ogranicza się zupy – można je z diety wykluczyć.
Ilość warzyw i owoców zmniejsza się z uwagi na zawartość w nich sporej ilości potasu i wody .
Zalecane jest wypłukiwanie potasu z ziemniaków i warzyw przez moczenie, odlewanie wody w trakcie gotowania i niewykorzystywania wywarów.
Należy ściśle przestrzegać ilości białka w diecie. Białko zwierzęce ( mimo niewielkiej ilości ) powinno być rozłożone na trzy główne posiłki.
W chorobach wątroby przebiegających z zaawansowaną niewydolnością wykluczyć należy produkty tłuszczowe i zwiększyć podaż warzyw i owoców o około 200g.
| Produkty i potrawy | Zalecane | Zalecane w umiarkowanych ilościach | Przeciwwskazane |
| NAPOJE | Herbata z cytryną, herbata z mlekiem, kawa zbożowa z mlekiem, mleko, kefir, jogurt 2 % tłuszczu, napoje owocowo – warzywne, soki owocowo- warzywne, koktajle w dozwolonej ilości płynów. | Kakao, płynna czekolada, napoje alkoholowe, kawa naturalna. | |
| PIECZYWO | Pszenne, niskobiałkowe, niskosodowe. | Zwykłe pieczywo solone. | |
| DODATKI DO PIECZYWA | Masło, dżem, marmolada, miód. | Ser twarogowy, serek homogenizowany, mięso gotowane, jaja, pasty serowo – warzywne, serowo – rybne, mięsno – jarzynowe. | Wędliny, konserwy, sery dojrzewające żółte, topione, sery pleśniowe, ser „ FETA”, „Fromage „, ryby wędzone, śledzie marynowane. |
| ZUPY I SOSY GORĄCE | Sosy, łagodne, zaciągnięte żółtkiem, zaprawione masłem, zagęszczone skrobią pszenną, ziemniaczaną: koperkowy, cytrynowy, potrawkowy | Krupnik, jarzynowe z dozwolonych warzyw, ziemniaczana, przetarte owocowe, zaprawiane skrobią pszenną lub ziemniaczaną , z dodatkiem świeżego masła, miękkiej margaryny lub zaciągnięte żółtkiem | Na wywarach mięsnych, kostnych, grzybowych, rosoły, buliony, kapuśniak, ogórkowa, z nasion strączkowych, zaprawiane mąką, kwaśną śmietaną, zasmażkami, zupy w proszku. Sosy ostre na wywarach mięsnych, kostnych, grzybowych, zasmażane. |
| DODATKI DO ZUP | Grzanki z pieczywa niskobiałkowego, ziemniaki, makarony z mąki niskobiałkowej. | Kasze, ryż. | Dodatki z jajkami, mięsem, nasiona roślin strączkowych, jaja gotowane, na twardo, kluski francuskie, groszek ptysiowy. |
| MIĘSO, DRÓB, RYBY | Chude gatunki: cielęcina, młoda wołowina, królik, kurczak, indyk, chude ryby gotowane: dorsz, pstrąg , karmazyn, lin, okoń, fladra, morszczuk, mintaj, płastuga, makrela.Potrawy gotowane, duszone, bez dodatku tłuszczu, , potrawki, budynie, pulpety z dodatkiem skrobi lub pieczywa niskobiałkowego. | Wszystkie w większych ilościach, tłuste gatunki: wieprzowina, baranina, gęsi, kaczki, tłuste ryby : węgorz, łosoś, sum. Potrawy smażone, pieczone, duszone w sposób konwencjonalny, marynowane, wędzone. | |
| POTRAWY PÓŁMIĘSNE I BEZMIĘSNE | Budynie z mięsa gotowanego, kasz i warzyw, risotto z warzywami, ryż z jabłkami | Zapiekanki z kasz, warzyw i mięsa, kluski ziemniaczano- serowe z mąki niskobiałkowej. | Bigos , fasolka po bretońsku, potrawy smażone na tłuszczu, bliny, krokiety, kotlety. |
| TŁUSZCZE | Masło, olej : sojowy, słonecznikowy, rzepakowy bezerukowy, kukurydziany, oliwa z oliwek i margaryny miękkie. | Śmietanka. | Smalec, słonina, boczek, łój, margaryny twarde, kwaśna śmietana. |
| WARZYWA | Pomidor bez skórki, marchew, dynia, buraki, kabaczek, szparagi, pietruszka, seler, szpinak, sałata zielona, cykoria, rabarbar, fasolka szparagowa, groszek zielony, kalafior, brokuły. Warzywa gotowane, rozdrobnione, w formie puree z masłem, drobno starte surówki. | Kiszone, konsewowane z octem, warzywa solone, nasiona roślin strączkowych, ogórki, czosnek, cebula, brukiew, rzepa, kalarepa, zasmażane, grubo starte surówki, warzywa w dużej ilości. | |
| ZIEMNIAKI | Gotowane, w postaci puree. | Ziemniaki smażone: frytki, placki, pyzy, chipsy. | |
| OWOCE | Jagodowe, cytrusowe, jabłka, morele, brzoskwinie, winogrona bez pestek, wiśnie, melon, kiwi, śliwki. | Owoce niedojrzałe, suszone, gruszki, daktyle, czereśnie, kawon, owoce marynowane, owoce w nadmiernej ilości. | |
| DESERY | Kisiele z dozwolonych owoców, galaretki, ciastka ze skrobi pszennej i ziemniaczanej. | Kompoty, budyń mleczny ze skrobią ziemniaczaną lub pszenną ( płynne desery wlicza się do ogólnych ilości płynów). | Tłuste kremy z używkami, desery z przeciwwskazanych owoców, z czekoladą , orzechami, ciasta. |
| PRZYPRAWY | Sok z cytryny, kwasek cytrynowy, cukier, pietruszka, zielony koperek, majeranek, rzeżucha, kminek, melisa, papryka słodka, estragon, bazylia, tymianek, wanilia, cynamon. | Ocet winny, sól, pieprzziołowy, vegeta, jarzynka. | Ocet, pieprz, musztarda, papryka ostra, chrzan, magii, kostki bulionowe,ziele angielskie, liść laurowy |
Dzienna racja powinna zawierać:
- – białko ogółem – 8 % sumy dobowego zapotrzebowania energetycznego.
- – tłuszcz – 30 % sumy dobowego zapotrzebowania energetycznego.
- – Węglowodany – 62 % sumy dobowego zapotrzebowania energetycznego.
Przykład diety łatwo strawnej niskobiałkowej na 2000 kcal i 40 g białka
- I Śniadanie :
- herbata z cytryną (250 ml )
- pieczywo niskobiałkowe, niskosodowe (100 g)
- masło (15 g)
- ser twarogowy (50 g)
- przecier owocowy (brzoskwinie 100 g)
- miód (40 g)
- II Śniadanie:
- bułka niskobiałkowa , niskosodowa (50 g)
- margaryna miękka ( 10 g )
- pomidor (100 g – bez skórki),
- Obiad:
- żurek z ziemniakami (250 ml, ziemniaki 100 g)
- makaron nitki niskobiałkowy (70 g)
- z mięsem (50 g) i włoszczyzną ( 100g bez kapusty)
- Podwieczorek:
- mus owocowy (100 g) z bita śmietaną (40 g)
- Kolacja:
- ryż (70 g) z jabłkami (100g)
- bawarka (250 ml)
opracowała: Zdzisława Wiśniewska
na podstawie:
„Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka” mgr Helena Ciborowska, mgr Anna Rudnicka.
„Żywienie człowieka zdrowego i chorego” pod redakcją prof. dr hab. Jana Hasika



