"Niesiemy pomoc - dajemy zdrowie"

Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w Legnicy przy ul. Iwaszkiewicza 5, tel./fax. 76 72 11 000

Białko


Białka nazywane również proteinami od greckiego słowa protos - czyli pierwszy, najważniejszy - stanowią około 20% masy ciała człowieka i zajmują drugie miejsce po wodzie.

Białko jest podstawowym składnikiem naszego organizmu.
    Ponieważ organizm ludzki nie może magazynować białka, dlatego należy je codziennie spożywać zgodnie z zalecanymi normami. Przyjmuje się, że człowiek dorosły, zdrowy, o prawidłowej masie ciała powinien spożywać 0,8 - 1.0 grama na 1 kg masy ciała. Zapotrzebowanie na białko zwiększa się od półtora do dwóch razy dla dzieci i młodzieży, kobiet w ciąży oraz kobiet karmiących.
    Jest ono niezbędne do utrzymania życia i nie może być zastąpione innym składnikiem pokarmowym. Stanowi zasadniczy element budowy wszystkich tkanek ustrojowych i wielu związków kontrolujących procesy przemiany materii, które zapewniają obronę ustroju przed czynnikami zewnętrznymi i wewnętrznymi.

Białko jest również źródłem energii:
     1g białka ma wartość energetyczną ok. 4 kcal, tak więc w momencie małej podaży tłuszczy i węglowodanów, białko może pokryć brakującą energię w naszym organizmie.

Poszczególne białka różnią się:
- swoją wartością odżywczą,
- jakością czyli tym w jakim stopniu są one wykorzystane przez organizm do celów budulcowych.

W zależności od wartości odżywczej wyróżniamy : - białka o dużej wartości biologicznej tzw. pełnowartościowe.
Do białek tych zalicza się białka jaja kurzego i mleka kobiecego oraz białko mleka, serów, mięsa zwierząt rzeźnych, drobiu, ryb (np. wieprzowina posiada w swym składzie ok. 15-21% białka na 100 gram produktu; cielęcina ok.18-23%; twaróg i przetwory mleczne 16-21%; sery żółte-16-31%),
- białka o zmniejszonej wartości biologicznej pochodzenia roślinnego, które mają podobne właściwości co białka pełnowartościowe (tj .produkty zawierające białko sojowe, rośliny strączkowe i orzechy - 21-25% białka),
- białka o małej wartości biologicznej tzw. niepełnowartościowe do których zaliczamy białko występujące w produktach roślinnych (np. produkty zbożowe 7-14% , groszek zielony-6 %, brukselka 5%).

Ważne jest, aby w pożywieniu dostarczyć oprócz białek niepełnowartościowych (roślinnych) białko zwierzęce - o dużej wartości odżywczej. W takim zestawieniu białka będą się nawzajem uzupełniały i dostarczą nam wszystkich niezbędnych aminokwasów.
W diecie dzieci i młodzieży, kobiet w ciąży i karmiących konieczny jest udział białka zwierzęcego obok roślinnego. Natomiast w diecie ludzi dorosłych może być przewaga białek roślinnych i wystarcza w niej niższy udział białek zwierzęcych. Wszystko zależne jest od wieku, płci, trybu życia (np. pracy jaką się wykonuje, ludzie uprawiający sport itp.).
Niejednokrotnie niektóre jednostki chorobowe zmuszają nas do ograniczenia lub zwiększenia ilości białka. Jednak jeśli takich ograniczeń brak,to ten składnik pokarmowy powinien być spożywany zgodnie z zalecanymi normami opracowanymi przez specjalistów.

Jak wynika z badań, 40 - 60 % białka dostarczają nam, produkty zwierzęce: mięsa, wędliny, drób, ryby, mleko, sery, jaja. Resztę stanowią białka roślinne z produktów zbożowych, ziemniaków, warzyw i owoców.

    Niestety białko pochodzenia zwierzęcego zazwyczaj zawiera duże ilości niepożądanych tłuszczów nasyconych odpowiedzialnych między innymi za wzrost w naszym organizmie cholesterolu, natomiast białko pochodzenia roślinnego posiada dodatkowo korzystne dla nas węglowodany złożone i jest związkiem o mniejszym działaniu kwasotwórczym niż mięso.
Warzywa zawierają białko i pomagają w zneutralizowaniu nadmiaru kwasów, który może prowadzić do utraty składników mineralnych np.takich jak wapń - stąd zwiększone ryzyko osteoporozy u osób często jedzących produkty mięsne.
Warto też wspomnieć, że organizm ludzki najlepiej wykorzystuje białko jaja kurzego zawierające wysokowartościowe łatwo przyswajalne źródło białka,lecz spożywane jednocześnie z żółtkiem może powodować znaczny wzrost cholesterolu.
Niemowlęta najlepiej wykorzystują laktoalbuminę - białko mleka kobiecego.

Spożywając duże ilości ryb (oprócz białka zawierają kwasy tłuszczowe) oraz duże ilości nasion roślin strączkowych (zawierają między innymi błonnik ) rzadziej możemy zapadać na choroby cywilizacyjne takie jak miażdżyca i inne.

Jedzmy więc dwa razy dziennie do wyboru:
porcję fasolki, soczewicy, ryżu, tofu (soja), warzyw strączkowych takich jak bób, groszek lub innych produktów zawierających białko roślinne albo jedną małą porcję mięsa, ryby, sera lub jaj.

Matki powinny pamiętać o obowiązku karmienia swoich dzieci piersią.

Unikajmy: zbyt dużej ilości białka zwierzęcego.

Źródło :
Dietetyka - J.Hasik, L.Hryniewiecki, M.Grzymisławski
Wartość odżywcza wybranych produktów spożywczych i typowych potraw -
H.Kunachowicz, I.Nadolna, K.Iwanow, B.Przygoda
Żyjmy w zdrowiu czyli nowa piramida żywienia - M.Kozłowska-Wojciechowska
Dietetyka - H.Ciborowska i A.Rudnicka

Opracowała:
starsza dietetyczka Beata Bednarek-Hajsek

Konsultacja:
kierownik sekcji żywienia Zdzisława Wiśniewska

Zakłady diagnostyczno-terapeutyczne znajdujące się na terenie Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Legnicy


Zakład radioterapii Stacja dializ Centrum
krwiodawstwa
Zakład
endoskopii
Zakład
diagnostyki
obrazowej
Zakład
rehabilitacji
Apteka
ogólnodostępna
Sklep Medyczny
dolnośląskie centrum onkologii

avitum-logo

  radimed logo starmedica  logo reh med logo maxfarm emag